Vaarwel Twitter. Ik laat het riool aan de ratten

Twitterverlaters

Sanne Wallis de Vries, Marcel Gelauff en Femke Halsema keerden Twitter (tijdelijk) de rug toe. Waarom stoppen ze? En wat levert dat op?

Illustratie Roel Venderbosch

In de zomer van 2015, als de vluchtelingencrisis tot een hoogtepunt komt, klinkt steeds luider het protest tegen de opvang van vluchtelingen. Er zijn demonstraties bij gemeentevergaderingen, er wordt gedreigd en gevochten. Ook op de twittertijdlijn van Tineke Ceelen, directeur van Stichting Vluchteling, rommelt het. Dagelijks rollen er bij haar beledigende, hatelijke en zelfs bedreigende tweets binnen. En niet met tientallen, nee ze komen dan al met honderden tegelijk.

NSB-troll
Domme, naïeve trut
Jij hebt toch een dochtertje, Tineke? Kijk maar goed over je schouder

Op donderdagavond 1 oktober, om 22.58 uur, vindt Ceelen het ineens genoeg geweest.

Twitter avatar Tinekeceelen Tineke Ceelen Wat leuk begon werd bron van ergernis. Persoonlijke aanvallen, doelbewust misinformeren, beledigen en bedreigen. Niet mijn pakkie an.

„Ik laat het riool aan de ratten”, tikt ze kwaad. Vaarwel Twitter. „Ik ga toch ook niet naar een café waar mensen me zullen uitschelden?”

Niet lang daarna haalt haar besluit de krant. Het AD schrijft dat Ceelen ‘vlucht’ voor Twitter. Stoppen ging in een opwelling, zegt ze een jaar later. „Iedere keer als ik op twitter keek was de bulk ellende groter dan dat wat wel interessant was. Waarom zou je je dat allemaal laten aanleunen? Ik werd er kortademig van. Ik dacht: ik moet hier weg.”

Ceelen mag dan weer op volle sterkte terug zijn (17 tweets per dag) – om haar heen haakt de een na de andere ‘bekende’ Nederlander af. Prominente stemmen, met tien- soms wel driehonderdduizend volgers, die ineens hun mond dicht doen.


Of nou ja, ineens: cabaretière Sanne Wallis de Vries nam één dag en 82 tweets de tijd om afscheid te nemen: ‘Nog 5 uur en 7 minuten. #midnighttwexit’. Zij stopte op 1 april. Ex-politica Femke Halsema draaide zich met drie laatste tweets boos om: ‘Ik kijk te vaak, het zuigt en kost meer energie dan het geeft: naargeestig vaak of zelfs ronduit kwaadaardig’. Journalist Joris Luyendijk bedankte zijn volgers en vertrok op vakantie.

Wie zijn de twitterverlaters? Waarom stoppen ze? En wat levert dat op?

Het ontbreekt er echt aan alles

Marcel Gelauff, hoofdredacteur van NOS Nieuws, is al zeker een half jaar niet meer op Twitter actief. Vraag hem waarom en hij verwijst je naar een column in mediablad Broadcast Magazine. „Ik ben, als ik heel eerlijk ben, niet veel verder gekomen dan trots uitventen dat we een nieuwe leuke jonge presentator hadden gevonden”, schrijft Gelauff op 16 januari, „en o ja, het blokkeren van iedereen die alleen maar scheldt, kankert en zich wentelt in ongebreidelde zelfgenoegzaamheid en het eigen gelijk, vaak gelardeerd met puur racisme en aanhoudende diepe beledigingen.”

Aan de telefoon legt hij uit dat hij „dolgraag” wil discussiëren met kijkers, daar kan hij van leren. „Maar mensen op Twitter zitten zo vol wantrouwen. Ik wist op den duur niet meer hoe ik er normaal menselijk contact moest hebben. Met enig respect, met openheid, de wil je ergens in te verdiepen. Het ontbrak er echt aan alles.”

Marcel Gelauff stopte in december. Dat besluit nam hij zelf, al liet hij de column daarover wel eerst door de de hoofdredactie lezen. „In mijn taakomschrijving staat niet dat ik moet twitteren. Daar ga ik al wat te lang voor mee.” Wel staat daarin dat een hoofdredacteur ‘open’ moet zijn, ‘transparant’, en ‘het gezicht van het NOS Journaal’. „Wat ik wél doe? Ik sta elke journalist te woord. En op de site hebben we een hoekje - ik geef toe, dat moet wat opgepoetst - daar leggen we onze journalistieke keuzes uit. Mails van kijkers beantwoord ik persoonlijk. Elke dag besteed ik tijd daaraan. Dat gaat op een normale toon. Dan bereik je misschien maar één kijker. Maar die leest het dan weer op een verjaardag voor”, zegt Gelauff. „Heus, ik zou morgen weer met Twitter beginnen als het nut had. Maar er blijft maar een héél klein kringetje over als je alle relschoppers negeert.”

Gelauff omschrijft zijn tijd op Twitter als een voortdurend dilemma: wel of niet reageren? En welke toon? Hoewel veel minder dan vroeger, leest Gelauff nog wel eens mee. „Het nieuws verspreidt zich er snel. Maar het idee dat het leven zich daar afspeelt? Nee.”

Haat piekt na een tv-optreden

Vrijheid van meningsuiting was een belangrijk ideaal voor Twitter, toen het bedrijf in 2006 van start ging. Twitter is nadrukkelijk voorstander van transparantie en is trots op zijn rol tijdens de Arabische lente, de revolutie in Iran en ‘Black Lives Matter’-protesten.

Een recent verschenen artikel op Buzzfeed – ‘A Honeypot For Assholes’: Inside Twitter’s 10-Year Failure To Stop Harassment, schetst hoe Twitter steeds die basisgedachte verkoos boven de aanpak van misbruik en pesten. Waar Facebook een streng censuurbeleid hanteert (iedere vrouwentepel wordt verwijderd), staat Twitter bekend als terughoudend als het om modereren gaat. En nu dus ook om de hoeveelheid haat, het seksisme en de beledigingen die er worden rondgepompt.

In een uitgelekte memo van begin 2015 noemde voormalig Twitterbaas Dick Costolo misbruik niet voor niets Twitters grootste bedreiging. Hij rekende het zich aan dat ze er niet in slaagden dat aan te pakken: „We mislukken in onze aanpak van trollen en misbruik. En we mislukken daarin al jaren.” Inmiddels zijn er verschillende maatregelen genomen, zo is het bijvoorbeeld makkelijker om misbruik te rapporteren.

Omdat Twitter geen lokale cijfers deelt, is onduidelijk hoe hoog het aantal Nederlandse actieve gebruikers precies is. Wereldwijd zijn er wel cijfers bekend. Twitter meet het aantal ‘maandelijks actieve gebruikers’, dat zijn er ongeveer 310 miljoen. Veel groter is een platform als Facebook. Dat heeft zo’n 1,7 miljard maandelijks actieve gebruikers. Dagelijks loggen daarvan ruim één miljard mensen in. Instagram heeft maandelijks zo’n 500 miljoen actieve gebruikers.

Behalve Tineke Ceelen en Marcel Gelauff vroegen we ook Sanne Wallis de Vries, en freelance Midden-Oostencorrespondent Anna Krijger wat de reden is voor hun vertrek of twitterpauze. ‘Haat’, waaronder scheldpartijen, pesterijen, bedreigingen en seksisme, speelt voor alle vier een rol in die beslissing. Voor drie van de vier was dat zelfs doorslaggevend. Hoe serieus haat is, wordt duidelijk als je vraagt wat deze mensen dan precies op hun bord kregen, en van wie. Geen van hen geeft dan antwoord. ‘Vul zelf maar in’, ‘Anders krijg ik ze weer achter me aan’.

Dit wilden ze wel vertellen.

Haat piekt doorgaans na een tv optreden, na een debat of opiniestuk in de krant. Wie zich scherp uitlaat, kan de bal op Twitter terug verwachten. Haat komt bovendien zelden ‘alleen’. Ruziezoekers slepen vaak een groepje volgers in hun kielzog mee. Soms gaan groepen volgers van (bekende) twitteraars zelfs met elkaar ‘op de vuist’. En wie eens doelwit was, is dat in vervolgdiscussies al snel opnieuw. Tineke Ceelen kreeg het etiket ‘gutmensch’, haar opvattingen ‘zielighiedsporno’, en kan op basis daarvan zomaar in een willekeurige treitersessie worden meegesleept. Eén iemand wijst haar kant op – dan komen er geheid een heleboel anderen achteraan.

Hoewel het sommigen helpt om bij de afzenders van al die narigheid een sneue, mislukkeling voor te stellen: er zitten net zo goed dierenartsen en advocaten tussen. De meeste haat, vermoeden de vier twitterverlaters, komt voort uit wantrouwen. Wantrouwen in wat je zegt over vluchtelingen (Ceelen), over Palestina en Israël (Krijger) over de verslaggeving in het NOS Journaal (Gelauff). De ander niet geloven, complottheorieën zien, of gelijk willen krijgen: dat is waar het in de kern volgens hen heel vaak om draait. Bij vrouwen speelt daarnaast ook nog seksisme. Van een vernederend en voortdurend ‘meisje’ worden genoemd tot oneerbare verzoeken en scheldpartijen.

En wie denkt dat hij of zij de enige is, uniek als mikpunt van narigheid, heeft het ook mis. Haters, zeker zij die anoniem reageren, spuien hun gal doorgaans ook bij andere bekende twitteraars. Toen Lodewijk Asscher besloot zijn haters publiek bekend te maken, en zijn conversaties publiceerde, zag Tineke Ceelen exact dezelfde twitteraars uit haar eigen tijdlijn terug. Ceelen: „Dat was een geweldige opluchting.” De haters hadden het niet speciaal op haar gemunt. „Er is een x-aantal mensen dat niets anders doet dan pesten.”

Een gebouw dat nooit dichtgaat

Sanne Wallis de Vries stopte op 1 april met twitteren – in ieder geval tot het einde van het jaar. Ze ziet het als een experiment: levert deze pauze haar wat op? Of mist ze iets?

Hoewel de narigheid die ze ontving meespeelde, is dat nooit doorslaggevend geweest. Fel: „Ik heb een verankerd leven, ik laat me niet van mijn stuk brengen door iemand die ik niet ken”. Sterker: zij heeft dankzij Twitter juist veel gelachen. Ze leerde er mensen (beter) kennen en heeft er vrienden aan overgehouden.

Wallis de Vries zocht in de aanloop van een nieuwe voorstelling in de eerste plaats „concentratie, verdieping en tijd”. Zij wil vooral even niet voor iedereen bereikbaar zijn. In een tram gebeurt het haar nog wel eens dat ze door een wildvreemde benaderd wordt. „Zo moet je Twitter zien, als een volle tram, waarin je dag en nacht door iedereen wordt aangesproken.” En laat dat nu precies de kerngedachte van Twitter zijn: je kunt er dag en nacht praten tegen wie je maar wilt. Die democratie is bevrijdend en problematisch tegelijk. Wie kwaad wil, kan net zo goed tekeer gaan tegen wie hij maar wil. Sanne Wallis de Vries: „Je bent een gebouw dat nooit dicht gaat.”

De strategie: smoren

Wie nu denkt: waarom zou je je al die opmerkingen als gebruiker aantrekken? Waarom niet gewoon blokkeren die lui? Dat doen de gebruikers meestal al. „Vergeet niet: je loodst de hele dag negativiteit binnen”, zegt Anna Krijger. Ze is twee keer tijdelijk gestopt. „Die berichten komen binnen op je telefoon. Dus in je woonkamer, in je keuken, in je slaapkamer. Het is heel… indringend.”

Haar strategie: smoren. Reactie is als zuurstof voor een ruzie. Dat is wat de andere drie ook leerden. Vooral ook om te voorkomen wat de ruziezoekers willen: heel even op jouw podium staan. Wallis de Vries: „Ik retweette wel eens een naar bericht. Zo van: kijk eens wat een vreselijk sujet dit is. Dat was dan iemand met zes volgers. Die kreeg ineens een ge-wel-dig podium. Niet meer doen dus.”

Nu ze vijf maanden is gestopt, en van een afstandje meeleest, ziet Wallis de Vries hoe makkelijk je je in een discussie kunt verliezen. En dat je de ander meemaakt in korte bondige stukjes tekst, „in een verhevigde versie van zichzelf”. Dat kan grappig uitpakken, zegt ze. „Maar de vlam kan ook snel in de pan slaan.”

Wallis de Vries overweegt aan het einde van het jaar weer terug te keren. Dan begint haar nieuwe voorstelling, daar wil ze over twitteren. „Ik heb me voorgenomen het werkgerelateerd te houden.”

Ook Anna Krijger en Tineke Ceelen keerden om die reden terug. Voor hun werk, omdat je er – hoe ironisch – heel makkelijk veel mensen bereikt, en op de hoogte blijft. Ceelen nam wel maatregelen. Haar collega’s hebben toegang tot haar account. Zij verwijderen narigheid, en doen zo nodig aangifte.

Ceelen ziet het aantal „interessante stemmen” om zich heen rap afkalven het afgelopen jaar. „Hoe meer treiteraars, hoe minder interessante stemmen. Hoe minder zinnig Twitter wordt.”