Ze hielp gestrande vluchtelingen en kreeg 3.350 euro boete

Migratie

Enkele honderden Denen kregen tot duizenden euro’s boete omdat ze gestrande vluchtelingen hielpen. Lise Ramslog bijvoorbeeld bracht een jaar geleden vluchtelingen met een pasgeboren baby naar Malmö en werd daarvoor gestraft.

Foto Gino Kleisen

Op de dag dat Lise Ramslog (70) een mensensmokkelaar werd, wilde ze eigenlijk alleen even pinnen. Het was maandag 7 september 2015, een jaar geleden, toen de eerste golf vluchtelingen Denemarken bereikte.

In haar kleine rode Skoda reed ze ’s middags naar de bank in Rødbyhavn, een zuidelijk havenplaatsje. „Toen zag ik heel veel mensen uitgeput langs de snelweg zitten en liggen”, zegt de Deense. „Geen fijn gezicht.”

Ongeveer 300 vluchtelingen, vooral Syriërs en Irakezen, waren via Duitsland per trein en veerboot in Denemarken beland. De politie had het spoorverkeer stilgelegd. In de hitte gingen mannen, vrouwen en kinderen lopend over de E47 naar het Zweedse Malmö, bijna 200 kilometer verderop. Vanaf sommige viaducten werd op ze gespuugd.

Eerst keerde Ramslog met haar auto om. „Ik wilde die mensen niet zien. Ik dacht: dan ga ik maar naar het bos met Snoogy en Thule, mijn zwerfhonden uit Servië. Maar onderweg zag ik een bewoner praten met vluchtelingen, twee koppels en een klein jongetje. Ze wezen naar mijn auto en zeiden Sweden, Sweden! Ze lieten me hun treintickets van Hamburg naar Malmö zien. Ik kan ze maar beter naar het station in Maribo brengen, dacht ik. Dat was niet zo ver.”

Het waren krankzinnige dagen

Ze vertelt haar verhaal in het kantoor van Lisbeth Zornig in Kopenhagen. Zornig was kinderombudsvrouw in Denemarken van 2010 tot 2012 en vormt een bekend thrillerduo met haar man, oud-journalist Mikael Lindholm. Net als Lise Ramslog gaf ook zij die septemberdag een lift aan vluchtelingen. Beiden zijn daarvoor dit jaar veroordeeld tot een boete. Deze maand dient het hoger beroep van Zornig en Lindholm. Bijna 160 Denen overkwam vorig jaar hetzelfde. Met dit jaar erbij loopt hun aantal in de honderden, blijkt uit mediaberichten.

Foto’s Gino Kleisen

‘Mensensmokkelaars’ Lisbeth Zornig en Mikael Lindholm. Foto’s Gino Kleisen

„Het waren krankzinnige dagen”, zegt Zornig. „De politie en politici wisten zich geen raad.” In één week kwamen ruim 3.000 vluchtelingen aan. Op dinsdag en woensdag werden treinen voor de grens nog tegengehouden. Maar op vrijdag werden alle vluchtelingen weer doorgelaten. Buitenlanders die op doorreis geen asiel aanvragen kunnen we niet vasthouden, verklaarde de politie.

De vluchtelingencrisis kwam twee maanden na het aantreden van een nieuwe liberale minderheidsregering met gedoogsteun van de radicaal-rechtse Deense Volkspartij (DF). Strenge asielwetten, vertaald in het Arabisch gepubliceerd in Libanese kranten, moesten vluchtelingen afschrikken. Gezinshereniging voor asielzoekers is het eerste jaar onmogelijk, stond erin. De politie mag geld en bezittingen in beslag nemen als bijdrage voor de opvang.

Om herhaling van de chaos te voorkomen kwam de regering vorige week met een nieuw wetsvoorstel om asielzoekers aan de grens te weigeren. Maar net als in andere Europese landen is de vluchtelingenstroom afgenomen. Vorig jaar vroegen 21.000 mensen asiel aan in Denemarken, de verwachting voor dit jaar is minder dan de helft: 10.000.

In Denemarken kun je tot twee jaar cel krijgen, of een boete, als je vreemdelingen opzettelijk over de grens helpt, vervoert of onderdak biedt. Denen die dat doen zijn wettelijk gezien mensensmokkelaars. In Nederland is het ook tegen de wet, maar alleen als het „uit winstbejag” of voor geld gebeurt.

„Als je in Denemarken een vreemdeling thuis een kop koffie aanbiedt of achterop je fiets neemt, is dat strafbaar”, zegt Mikael Lindholm. Zornig: „Ze criminaliseren fatsoenlijkheid.”

Lise Ramslog weet niet hoe de mannen en vrouwen in haar auto heetten en waar ze vandaan kwamen. Ze spraken elkaars taal niet. Via de achteruitkijkspiegel glimlachten ze naar elkaar. „Ze lachten als ik lachte. Ik kon zien dat ze bang waren.” Ze gaf ze wat limonade en biscuitjes.

Een baby onder haar kleding

Foto Gino Kleisen

‘Mensensmokkelaar’ Lise Ramslog. Foto Gino Kleisen

„Vanaf de achterbank hoorde ik vreemde geluiden. Ik keek en zag dat een van de vrouwen iets onder haar kleding had verborgen: een pasgeboren baby! Toen besloot ik ze helemaal naar Kopenhagen te brengen. Ja, en daar zag ik weer verkeersborden met Zweden erop – voor Malmö hoef je alleen een tolbrug over. Dus ben ik maar met ze doorgereden.”

Ze is gewend aan kilometers maken. Ramslog was vroeger chauffeur en bezorgde bloemen.

De tol was bijna 130 euro – ze had net genoeg geld op zak. Paspoortcontrole was er niet. „Thank you, thank you, zeiden ze steeds toen we over de grens waren. En: money, money. Ik wist niet of ze geld wilden hebben of mij geld wilden geven. Ik zei maar ‘nee, bedankt’ en gaf het jongetje mijn glazen broche: een klavertje vier. Die had ik van mijn zus gekregen, omdat mijn dochter het jaar daarvoor was overleden. Ze wilden de broche teruggeven, maar ik zei: Hij is nog jong. Ik hoop dat hij meer geluk heeft in zijn leven dan ik.”

Op de terugweg stuitte Ramslog op een politiekordon. „Ik zag grote witte bussen waar vluchtelingen in zaten. Wat aardig, dacht ik. Ze hebben bussen geregeld zodat al die mensen niet hoeven te lopen. Maar ze kregen helemaal geen lift, ze werden gedeporteerd naar de ferry naar Duitsland.”

Toen de uitspraak kwam, viel ik bijna van mijn stoel. Een boete van 3.350 euro!

Om half twaalf ’s avonds was ze pas terug in haar afgelegen huis in Nakskov. „Mijn man was ongerust en had vrienden gebeld. Ik had geen telefoon meegenomen. Ik was al die tijd zelfs op blote voeten. Zo wandel ik graag in de bossen.”

De volgende dag zei haar man: „Besef je dat je nu een mensensmokkelaar bent? Dat zeggen ze op tv over mensen die vluchtelingen helpen.” Ramslog kon het niet geloven. Ze zette haar verhaal op Facebook. Ze reed weer naar de bank en kwam journalisten van radio en tv tegen. „Ook hun vertelde ik wat er gebeurd was. Het floepte er eigenlijk uit. En dat kwam in het nieuws.”

Een tijdje later belde een politieman. „Weet u waarvoor ik bel?, zei hij. Ik zei: het zal wel niet voor mijn snelheidsboete zijn. Hij vroeg of ik een verklaring wilde afleggen. Ik weet niet wat er gaat gebeuren, zei hij. Misschien wordt u vervolgd.”

Ze begon zich pas zorgen te maken toen ze een dagvaarding kreeg en het advies een advocaat te zoeken. „Weet je wat die kosten? Mijn man en ik leven van 940 euro per maand. Ik heb de rechter gewoon zelf het verhaal verteld. Toen de uitspraak kwam, viel ik bijna van mijn stoel. Een boete van 3.350 euro! Omdat ik gepensioneerd ben, waren ze zo ‘aardig’ het bedrag te halveren. Ze hingen me niet op, maar hakten alleen mijn hand eraf.”

Ik heb er geen spijt van

Het koppel Zornig en Lindholm kreeg samen een boete van ruim 6.000 euro voor mensensmokkel. Zornig was die septemberdag ook in de buurt van Rødbyhavn voor een lezing. Ze nam zes vluchtelingen mee naar hun strandhuis. Haar man zette ze later in Kopenhagen op de trein naar Zweden. Ze was ook gefilmd door journalisten en twitterde zelf een groepsfoto. „Vluchtelingenpitstop”, schreef ze erbij.

„Toen mensen dát zagen, zijn er nog veel meer naar het Zuiden gereden met eten, drinken en pampers”, vertelt Zornig. „De politie heeft alleen mensen kunnen vervolgen die zélf vertelden vluchtelingen te hebben geholpen, zoals wij. Én mensen tegen wie aangifte is gedaan door mensen die boos waren over de hulp. Ik ben zelf door ruim tien mensen aangeklaagd, zelfs door mensen uit Noorwegen en IJsland. We weten hun namen, maar we kennen ze niet.”

Vrijspraak voor hetzelfde vergrijp

Vorige maand gebeurde er iets interessants. Twee samenwonende vrouwen werden vrij gesproken voor hetzelfde vergrijp: een gemeenteraadslid uit Aarhus en een kandidaatslid voor het parlement. Ze lieten twee vluchtelingen een nachtje logeren en kochten tickets voor hen voor de ferry naar Noorwegen. Volgens de rechter stond niet vast dat ze „opzettelijk” vreemdelingen hebben geholpen.

Lindholm: „Zo gaat het dan bij twee politici, dus. Mijn geloof in ons rechtssysteem is flink geërodeerd. Wij zijn zelf ook niet voor open grenzen. Je moet kunnen controleren wie een land binnenkomt. Maar dit is bizar. Een man die vorig jaar gespuugd heeft op vluchtelingen heeft 670 euro boete gekregen. En wij 6.000 euro? Welk voorbeeld geven we dan?”

Met de boete voor Ramslog is het goed gekomen. De Deense jazzmuzikant Benjamin Koppel begon een crowdfundactie voor Zornig en Lindholm. In korte tijd werd bijna 22.000 euro opgehaald. Daarmee werd ook de boete van Ramslog betaald. Maar zij kan het verhaal nog steeds niet vertellen zonder tranen. „Ik heb er geen spijt van en ik ben niet boos. Ik kan alleen niet begrijpen en niet accepteren dat ik ben veroordeeld voor iets wat ik niet als crimineel beschouw.”

In haar woonplaats Nakskov weet iedereen wat er gebeurd is. „Ik voel het. Als ik boodschappen doe en in de stad met mensen praat. Sommigen houden afstand. Mijn automonteur begon heel negatief te praten over vluchtelingen. Ik zei dat ik er een paar naar Zweden had geholpen. Toen ging hij me de les lezen. Alle vriendelijkheid was verdwenen.”

Als Ramslog naar de winkels gaat, komt ze altijd langs een asielzoekerscentrum. „Er rijden geen bussen. Als die mensen iets willen kopen, moeten ze vijf kilometer lopen. Maar als ik langs rijd, weten ze dat ze een lift krijgen. Ze zijn heel dankbaar. Dat blijf ik ook gewoon doen. En dat mag dan wel weer, omdat die mensen papieren hebben.”