Geur van politiek angstzweet op top van wereldleiders

Wereldleiders

Over de top van economische wereldmachten in China hing de schaduw van populistische „onruststokers en dwalers” die protectionisme bepleiten.

©

De G20, het informele en op papier machtige gezelschap van leiders van de grootste economieën in Afrika, Azië, de Amerika’s en Europa, deed zondag en maandag in Hangzhou sterk denken aan een Chinees theehuis vol met slim spelende kaarters en luide praters, die voor alles een oplossing hebben.

De Chinese president en partijleider Xi Jinping voelde bij de opening van het tweedaagse conclaaf de vergelijking al aankomen. „Echte actie is noodzakelijk om de wereldeconomie te vernieuwen en te revitaliseren, géén loze woorden”, waarschuwde hij in een sombere analyse van de stagnerende wereldeconomie. „De G20 mag geen praathuis worden”, zei hij.

Slotdocument: 10.000 woorden

Dat verhinderde zijn diplomaten en hun buitenlandse collega’s niet een slotdocument te produceren van bijna tienduizend woorden, waarin niet alleen elk denkbaar economisch probleem wordt genoemd maar ook van een remedie wordt voorzien. De collectie ideeën en plannen voor financiële stabiliteit, mondiale innovatie, versterking van de wereldhandel leest als de meerjarenplannen waarmee China de afgelopen 35 jaar zevenhonderd miljoen mensen uit de armoede trok en een economische wereldmacht werd.

Wat het document – door een EU-diplomaat „een fraai versierde kerstboom” genoemd – bovenal duidelijk maakte, is dat vooral de leiders van de ontwikkelde, kapitalistische landen zich in het nauw gedrongen voelen door de opkomst van rechtse, protectionistische populisten.

De schaduwen van Trump, Wilders, Le Pen en de minder bekende „onruststokers en dwalers” (dixit EU-commissievoorzitter Juncker) hingen over de fraai gerenoveerde conferentieoorden en hotels waar Xi zijn gasten had ondergebracht. Er hing in de gangen van de G20, die de afgelopen vijf jaar een onduidelijke functie had, een geur van politiek angstzweet.

„We hebben de belangrijke taak – en dat is een enorme uitdaging – het publieke vertrouwen in de wereldeconomie en de wereldhandel te herstellen. Dat vertrouwen zijn wij snel aan het verliezen”, vatte de Australische premier Turnbull de stemming samen. Of de G20, in 2008 opgericht om de financiële crisis het hoofd te bieden, daar geschikt voor is moet blijken.

Veteranen als kanselier Merkel, die zich nauwelijks manifesteerde, Britse nieuwkomer May en de Franse president Hollande waren het met hem eens en hamerden erop dat alle landen met heel concrete maatregelen tegengas moeten geven aan de protectionistische antiglobalisten. Hoe de Europeanen dat rijmen met de verwerping van de Amerikaanse voorstellen voor trans-Atlantische handelsverdragen bleef in het midden.

Weinig respect voor Westen na crises

Dat uitgerekend communistisch China, niet vrij van protectionisme, zich opwerpt als de nieuwe kampioen van de kapitalistische globalisering ontging uiteraard niemand.

Xi’s analyse over de ongelijkheid in de wereld, de groeiende kloof tussen arm en rijk, de corruptie, kon overigens ook verstaan worden als stevige kritiek op het westerse (lees: Amerikaanse) model. Sinds de financiële crises in het Westen van 2008 hebben de Chinese leiders weinig respect meer voor het Amerikaanse management van de wereldeconomie en daar maakte Xi geen geheim van.

Of met alle maatregelen, die nijver en zonder enige wanklank op papier zijn gezet, de wijdverbreide frustraties over groeiende sociale ongelijkheid, lage, onrechtvaardig verdeelde groei en vernuftige belastingontwijking uit de wereld worden geholpen, was een vraag die zorgvuldig werd vermeden.

„Waarom altijd zo negatief?”, wees IMF-directeur Christine Lagarde een Europese correspondent terecht, die vroeg of het document ook concrete maatregelen bevatte. „Hebben wij alle problemen opgelost? Nee! Is er nog veel werk te doen voor leiders die proberen de wereld een klein beetje beter te maken? Ja!”

Ook tastbare resultaten

Natuurlijk had zij een punt, want de G20 heeft een aantal tastbare resultaten opgeleverd. De meest in het oog springende afspraak is dat China, goed voor de helft van de wereldstaalproductie, die productie met 100 tot 150 miljoen ton, circa de helft tot eenderde, gaat verminderen. Voor het eerst accepteert China dat de OESO, in Chinese ogen heel lang een club van puissant rijke landen, gaat controleren hoe China in eigen vlees gaat snijden.

Er zijn ruim acht miljoen Chinese banen in de staalfabrieken van Centraal- en Noordoost-China in het geding.

Of China daartoe werkelijk bereid is, moet blijken. De omstandigheden in ontwikkelde en ontwikkelingslanden, waar China zich hardnekkig toe blijft rekenen, lopen sterk uiteen, zei Xi. Niettemin kon de Europese Unie dit claimen als een diplomatiek succes. De Europese lidstaten hebben tienduizenden banen verloren zien gaan door de dumping van Chinees staal op de wereldmarkten.

„De boodschap is luid en duidelijk doorgekomen, want als dit wereldprobleem met Chinese dimensies niet wordt aangepakt kan China het vergeten dat wij hun wens om de status van markteconomie te krijgen zullen steunen”, aldus een EU-diplomaat. Het was het enige moment dat diplomaten politiek bloed zagen vloeien op een bijeenkomst die wat China betreft hoe dan ook harmonieus moest verlopen.

Daarom was er eigenlijk meer tijd gereserveerd voor ontspannen dineren met Chinese haute cuisine die voor de islamitische gasten, onder wie de Turkse president Erdogan en de Egyptische president Sisi, geen varkensvlees bevatte. Wat Sisi trouwens deed in Hangzhou was een raadsel, iets wat ook gold voor de mysterieuze aanwezigheid van de presidenten en premiers van Tsjaad, Kazachstan, Spanje en Thailand. Zoals buitenlandse koningen in antieke tijden naar Beijing reisden om hun respect aan de keizer te betuigen, zo waren zij ingegaan op Xi’s invitatie.

Zij hoefden er alleen maar te zijn en te genieten van de spectaculaire ‘Oost ontmoet West’-show van regisseur Zhang Yimou op en rond het schilderachtige Westmeer van Hangzhou, tegenwoordig hoofdstad van de Chinese internetindustrie.

Tot ver in de omtrek waren de tonen van Tsjaikovski’s Zwanenmeer, Debussy’s Clair de Lune te horen die Zhang Yimou, regisseur van de openingsceremonie van de Olympische Spelen in 2008, had vermengd met de Chinese klassieker Hoge bergen, stromende wateren. Om de gasten te imponeren met Chinees technisch vernuft waren de dansers op het zwarte water van het Westmeer digitale projecties.