Christelijke les, als antwoord op de islam

Katholicisme in Vlaanderen

Jongeren moeten de Bijbel weer leren kennen, vinden de Vlaamse bisschoppen. ,,We zijn uitgedaagd door de islam. Elke Belg weet wat de ramadan is. Maar ‘vasten’?”

In de Sint-Theresiakerk in Sint-Niklaas is tegenwoordig een sociale kruidenier met ontmoetingsruimte gevestigd. Foto’s Ans Brys

Hoeveel apostelen had Jezus: zeven, elf of twaalf? Het is een van de vragen van een quiz in dagblad De Standaard die de religieuze kennis van de Vlaming test.

Die kennis is er slecht aan toe, vinden de Vlaamse bisschoppen. Ze hebben alarm geslagen. De godsdienstles moet weer strenger en religieuzer, vinden ze, want jongeren kennen de fundamenten van het christendom niet meer. Een werkgroep van theologen en onderwijsinspecteurs is aan het werk gezet.

„Het vak moet inhoudelijk worden versterkt”, vindt de Leuvense godsdienstpedagoog Didier Pollefeyt, die de bisschoppen steunt. „De kennis van de christelijke traditie verdwijnt.”

De actie van de bisschoppen heeft geleid tot een felle polemiek. Tegenstanders plaatsen vraagtekens: wat willen de bisschoppen, en wat hebben zij eigenlijk nog te zeggen? „Moeten onze leraren weer missionarissen worden?” De liberale politicus Jean-Jacques De Gucht vindt het initiatief „meer dan een paar stappen terug in de tijd”. In plaats van een „christelijke monoloog” op leerlingen af te vuren ziet hij liever „meer aandacht voor onze normen en waarden”.

Maar Katholieke Actie Vlaanderen is opgelucht. „Eindelijk erkennen de bisschoppen de desastreuze gevolgen van hun jarenlange falende onderwijsbeleid.” De bisschoppen zelf dragen verantwoordelijkheid, want zij zijn formeel verantwoordelijk voor de inhoud van de godsdienstles. Die is verbleekt tot een uurtje vage levensbeschouwing, vindt Katholieke Actie.

Schokeffect

De gevoeligheid rond de kwestie is een afspiegeling van het steeds hardere maatschappelijke debat in België over de multiculturele samenleving. De dodelijke terreuraanslagen in maart in Brussel werden gepleegd door geradicaliseerde moslimjongeren van eigen bodem. „Dat heeft een schokeffect gehad”, zegt politicoloog Marc Hooghe van de universiteit KU Leuven. „Men reageerde verbijsterd: ‘Hoe is het mogelijk? Die terroristen zaten als jongetjes toch op ónze scholen?’ Logisch dat men in het onderwijs op zoek is gegaan naar een antwoord op de vraag: hoe krijgen we meer greep op die jongeren?”

Zowel katholieke als openbare scholen proberen het met ‘lessen in burgerschap’ en meer aandacht voor dialoog tussen christelijke, islamitische en andersgelovige leerlingen. Op sommige scholen moeten leerlingen ook een ‘burgerschapsbooster’-test invullen.

Maar voor de bisschoppen is dat niet genoeg. Het moet komen tot een „overdracht van kernbegrippen uit de christelijke en katholieke traditie”, vindt de Antwerpse bisschop Johan Bonny. Hij is voorzitter van de Erkende Instantie, verantwoordelijk voor de inspectie van godsdienstleerkrachten.

De kerken lopen massaal leeg

Pieter Bauwens doceert al dertien jaar op het Óscar Romero Cllege in Dendermonde. „Steeds meer leerlingen uiten zich tegenwoordig weer openlijk als christen”, zegt hij. „Waarmee ze vooral willen zeggen: ‘Ik ben geen moslim.’ Want van dat christendom weten ze niets af. En daar moeten we echt wat aan gaan doen.”

De timing van de oproep van de bisschoppen is volgens Bauwens geen toeval. „We zijn uitgedaagd door de islam. Die godsdienst is permanent in het nieuws. Elke Belg weet inmiddels wat de ramadan is. Maar ‘vasten’? Niemand heeft nog een idee.”

De meeste Vlaamse ouders, ongeacht hun religieuze achtergrond, sturen hun kinderen liever naar katholieke scholen omdat die een betere reputatie hebben dan scholen in het openbare onderwijs. „Maar de vraag is: wat betekent die k in katholiek Vlaanderen nog?” zegt Bauwens.

Foto’s Ans Brys

Foto’s Ans Brys

„Niet veel meer”, zegt politicoloog Hooghe. „We durven het alleen niet toe te geven.” De actie van de bisschoppen hoort volgens hem bij „de typisch Belgische hypocrisie”. Hooghe: „Het is windowdressing: we zullen eens laten zien dat we heus nog wel een beetje katholiek zijn.”

Een beetje? Het Vlaamse weekblad met het grootste bereik is – na roddelblad Dag Allemaal – nog altijd Kerk en Leven, met 230.000 betalende abonnees. „Maar de kerken lopen massaal leeg”, zegt Hooghe. „En de invloed van de bisschoppen neemt snel af.”

Aan Hooghes eigen universiteit – voorheen de Katholieke Universiteit Leuven, nu officieel de KU Leuven – werd in 2012 definitief een einde gemaakt aan de bisschoppelijke invloed in het universiteitsbestuur. „Alleen de opening van het academisch jaar is nog een katholiek evenement”, zegt Hooghe. „Het compromis tussen voor- en tegenstanders kwam hierop neer: ‘Ach, vooruit, laten we die traditie maar in stand houden.’”

Ook in het bestuur van de katholieke ziekenhuizen en het Katholieke Onderwijsnet moesten de bisschoppen de laatste jaren „de macht overdragen”, schreven Vlaamse media in 2014 toen in de statuten van het Katholiek Onderwijs de ‘dialoogschool’ – dialoog tussen andersgelovigen – werd ingevoerd. „De katholieke school is niet meer het instrument van de kerk”, meldden de voorpagina’s.

„De enige onderwijsbevoegdheid die de kerk nog heeft is de controle op die twee uurtjes godsdienstles per week”, zegt Hooghe. „Dat is hun laatste bastion waar ze nu voor vechten.”

Weekblad Kerk en Leven, ooit volledig in handen van de bisdommen, „opereert nu grotendeels autonoom”, zegt hoofdredacteur Luk Vanmaercke. In de raad van bestuur zitten nog wel gedelegeerden uit de bisdommen, „maar inhoudelijk mengen ze zich niet meer, ze geven alleen wat feedback”.

Ook hij erkent de leegloop van de kerken, maar zijn 230.000 abonnees „bewijzen dat veel gelovigen nog wel een band met de kerk hebben”. Vanmaercke heeft er begrip voor dat de bisschoppen geen genoegen nemen met ‘dialoog’ als basis voor godsdienstonderwijs. „Je kunt pas een dialoog aangaan als je weet waar je zelf vandaan komt. Dan moet je de onderbouw van het christendom kennen.”

Godsdienstleraar Pieter Bauwens hoopt op een „comeback” van de k in katholiek Vlaanderen. „Tot de jaren zestig was de Katholieke Kerk hier oppermachtig. Daarna kwam de schaamte over machtsmisbruik en, later, de schandalen rond seksueel misbruik van kinderen door priesters. Veel Vlaamse organisaties schrapten de k in hun naamgeving.”

Nu ziet Bauwens een kentering. Mijn school gaf al het goede voorbeeld: het Óscar Romero College, genoemd naar een heilige. Dat had tien jaar geleden niet gekund. We moeten ons als christenen weer durven profileren.”