Western met feministisch tintje

Brimstone De film van Martin Koolhoven krijgt kritiek vanwege het excessieve geweld. Koolhoven: „Geweld móet verontrustend zijn.”

Dakota Fanning als Liz aan de bar in Brimstone

De opmerkelijkste vraag die regisseur Martin Koolhoven kreeg voorgelegd op de persconferentie na de première op het filmfestival van Venetië van zijn western Brimstone, kwam van een Italiaanse journalist. Hij wilde weten of Koolhovens duistere en gewelddadige film niet ‘blasfemisch’ was. Koolhoven, afgemeten: “Ik heb zeker niet de bedoeling gehad om een blasfemische film te maken, maar er zijn misschien mensen die de film zo zullen opvatten. Je kunt tegenwoordig om het minste of geringste al beschuldigd worden van blasfemie.”

Blasfemisch is wat veel gezegd, maar zeker is dat Koolhoven in zijn film een inktzwart beeld schetst van religie en religieus geweld, vol evidente parallellen met de huidige wereld. Guy Pearce (Memento, L.A. Confidential) speelt een memorabele, sinistere dominee, die opvallende gelijkenis vertoont met de duivelse dominee van Robert Mitchum in de klassieker The Night of the Hunter (1955).
De dominee met zware littekens op zijn gezicht blijkt het gemunt te hebben op Liz (een voortreffelijke rol van de voormalige kindster Dakota Fanning). Waarom wordt pas gaandeweg duidelijk in het knappe, niet chronologische vertelde verhaal, dat is verdeeld in vier hoofdstukken met Bijbelvaste titels als ‘Revelation’ ‘Exodus’, ‘Genesis’ en ‘Vergelding’. Koolhoven geeft zo slim een eigen tintje aan de film door zijn verhaal te laten gaan over Nederlandse landverhuizers in Amerika met een zwaar-calvinistische achtergrond. De Australiër Pearce leerde zelfs Engels spreken met een Nederlands accent.

De film behoort toe aan Fanning, die er warmte aan geeft en soms van de ene extremiteit in de andere tuimelt. De vrouw kan niet spreken omdat ze haar tong op een gruwelijke manier is verloren; Koolhoven is niet zuinig met symbolische verwijzingen naar de onderdrukte positie van de vrouw in het patriarchale, oude westen. Maar dankzij Fannings ingetogen spel is haar personage toch meer dan een schaakstuk in het scenario.

Voor Koolhoven, die een protestantse opvoeding meekreeg, is de religieuze thematiek niet nieuw.”Alle films die ik als student op de filmacademie heb gemaakt hadden dat onderwerp. Mijn allereerste film na de academie, Duister licht, ging er ook over. Even dacht ik dat ik er wel klaar mee was. Maar toen ik erover begon na te denken hoe ik het genre van de western echt persoonlijk kon maken, ontdekte ik dat ik er nog niet mee klaar was.”

Koolhoven is nog op zoek naar een Amerikaanse distributeur, die de film in de Verenigde Staten wil uitbrengen. Daarbij zou zijn donkere visie op de invloed van religie mogelijk een obstakel kunnen zijn. „Het geweld in de film zal voor Amerikanen niet zo’n probleem zijn, denk ik. Maar de rol van religie zou dat wel kunnen zijn. Dat moeten we afwachten.”

Wat vinden wij van de film?: Brimstone van Koolhoven stelt niet teleur

De parallellen tussen de film en de hedendaags wereld, als het gaat om religieus geïnspireerde onderdrukking van vrouwen en religieus geweld, zijn evident. „Natuurlijk besefte ik dat toen ik aan het schrijven was, zeker toen ik ging herschrijven. Maar ik wilde de allegorie met de actualiteit ook weer niet te sterk aanzetten, want dan verlies je als kijker de emotionele en psychologische connectie met de film. Uiteindelijk gaat het niet om ideeën of symbolen, maar om het verhaal van één vrouw, Liz, en wat zij doormaakt in wat wij het Wilde Westen noemen.”

Door het perspectief van een vrouw te kiezen, maakte Koolhoven – min of meer tot zijn eigen verbazing, zegt hij – een film met een feministisch tintje. „Ik ben al mijn hele leven gek op westerns. Dat heeft natuurlijk veel te maken met die hele schooljongensromantiek van leven in vrijheid en kunnen doen waar je zin hebt. Maar toen ik over de film aan het nadenken was, besefte ik dat dat alleen maar voor de helft van de bevolking geldt. Vrouwen hadden vaak maar één keuze: ze konden trouwen, of ze kwamen in een bordeel terecht. Voor vrouwen was dit een verschrikkelijke tijd.

Het extreme geweld in film, ook tegen vrouwen en kinderen, daar gaat het vooral over aan het Lido. Koolhoven: “Ik vind juist dat geweld in een film verontrustend en ongemakkelijk moet zijn. De film gaat over de gevolgen van geweld. Dat laat ik zien, dat is mijn taak als regisseur. Het zou pas echt moreel dubieus zijn, als ik een film zou maken met geweldsscènes waar verder niemand wakker van ligt. Het zou raar zijn als mensen daar niet over zouden spreken. Maar er zijn heel veel goede films gemaakt, die toen ze uitkwamen aanvankelijk te gewelddadig werden bevonden.”

Na Venetië zal Brimstone te zien zijn op het filmfestival van Toronto. Onduidelijk is nog wanneer de film in de Nederlandse bioscoop te zien is.