‘Franse politici wakkeren het racisme aan’

Nice In Nice lopen de spanningen verder op, ondanks dat het boerkiniverbod is afgeschaft. Moslims durven hun wijken niet meer uit.

Ook buiten Frankrijk leidde het boerkiniverbod aan de Franse kust tot demonstraties, zoals hier, voor de Franse ambassade in Londen. Foto Justin Tallis/AFP

Wie wil, mag in Nice weer in boerkini het strand op. Nadat de rechter eerder al het verbod op het moslimabadpak in buurgemeente Villeneuve-Loubet onwettig verklaarde, gingen andere verordeningen in badplaatsen aan de Côte d’Azur deze week stuk voor stuk van tafel.

Maar wie denkt dat het kiezelstrand aan de Promenade des Anglais nu vol zit met vrouwen in boerkini of met hoofddoek heeft het mis. Zelfs al voor de gemeentelijke verordening was dat nauwelijks het geval, zeggen inwoners van Nice. In het luxe toeristencentrum van de stad zijn sinds de aanslag op 14 juli sowieso weinig gesluierde vrouwen te zien. „Moslims durven hun wijken niet meer uit”, zegt huisarts Najib Bachkiri (54), die sinds jaren in probleemwijk L’Ariane praktijk houdt.

„Voorheen keken mensen je argwanend aan, sinds deze zomer beginnen ze je meteen uit te schelden.”

Mahmaud Moustapha (34), actief bij de belangengroep Féderation des Musulmans du Sud, doet dezelfde constatering – en hij is er zelf mede debet aan. Hij heeft zijn vrouw opdracht gegeven zo min mogelijk de deur uit te gaan, erkent hij. „Ze draagt een hoofddoek: in de winter kun je daar een capuchon overheen doen, maar in de zomer is dat raar. Ik ben oprecht bang voor haar veiligheid”, zegt hij.

„Politici maken geen onderscheid meer tussen moslims en terroristen. Zo legitimeren ze racisme.”

Nice heeft een grote moslimgemeenschap en vanuit flatwijk L’Ariane, gelegen aan de andere kant van snelweg A8, vertrokken onder invloed van een charismatische jihad-rekruteur tientallen jongeren naar Syrië en Irak. Anti-immigratiepartij Front National is sinds jaar en dag dankzij de forse groep pieds noirs (oud-Algerijegangers) relatief groot. En sterke man van de stad is ex-burgemeester Christian Estrosi, deel van de trouwste stoottroepen van de volgens velen polariserende oud-president Sarkozy. Vergeefs heeft hij zich eerder dit jaar nog verzet tegen de komst van een nieuwe moskee in zijn de stad.

Blote borsten

Foto BestImage/Sunshine

De gewraakte foto die de Daily Mail publiceerde. Foto BestImage/Sunshine

Sinds enkele weken ligt Nice aan de frontlinie van Frankrijks nieuwste culturele oorlog. Foto’s van een dame met hoofddoek die hier op het strand werd bekeurd leidden wereldwijd tot verontwaardiging, maar Franse politici van links en rechts namen het op voor burgemeesters die de boerkini wilden weren. Afgelopen week nog suggereerde de socialistische premier Manuel Valls dat hoofddoeken niet compatibel zijn met de strikte Franse scheiding van kerk en staat, de laïcité. Marianne, het zinnebeeld van de republiek, „heeft blote borsten omdat ze het volk voedt”, zei hij tot verontwaardiging van moslims, feministen en enkele historici. Valls:

„Ze is niet gesluierd omdat ze vrij is.”

Het nu ingetrokken boerkiniverbod kan in het mondaine centrum van Nice nog altijd op grote instemming rekenen. Een hoofddoek op het strand is „niet hygiënisch” en „onpatriottisch”, slist een oudere vrouw die met haar hondje langs het monument van knuffels, kaarsen en teksten over de wereldvrede in de Jardin Albert-Ier loopt. „Wie wil blijven gooit zijn sluier weg, drinkt rode wijn en eet worst”, lacht zelfverklaard FN-stemmer Bruno in zwembroek op Plage de l’Opéra. Hij draagt om zijn nek een katholiek kruisje – naar de letter van het gemeentelijk verbod op „religieuze tekens” evengoed verboden.

„De stemming”, zegt dokter Bachkiri op een terras op Place Masséna, „is beroerd.” Het is de eerste keer dat hij weer in het centrum van de stad is sinds de 31-jarige Mohamed Lahouaiej Bouhlel zijn vrachtwagen op de mensenmassa inreed. Hij woont in een dorpje („zonder immigranten”) buiten Nice en als hij de laatste tijd ontspannen wilde winkelen, dan week hij met zijn vrouw uit naar Monaco. Bachkiri praat in hoog tempo, en lacht er veel bij. Maar steeds weer herhaalt hij dat hij „woedend” is, het politieke en maatschappelijke klimaat in Frankrijk „helemaal zat”.

Neem die keer dat hij zich op verzoek van de dokterscentrale naar een oudere patiënte begaf. „De vrouw moest ogenblikkelijk een dokter zien, had ze gezegd, dus ik heb direct mijn praktijk dicht gegooid. Maar toen ik bij haar arriveerde waren de klachten snel over: ‘Ik wil geen Arabier aan mijn bed’, zei ze. Nou ja, prima, mevrouw, zei ik. Toen ben ik maar weer vertrokken.” Nog zoiets: deze week begonnen de scholen, de rentrée. Overal politie en soldaten, ouders mochten hun kind niet meer tot aan de klas begeleiden.

„Begint een vrouw op de school van mijn kinderen te roepen dat dat hun schuld is, dat dat door de moslims komt.”

Foto AP

Foto AP

Naar Canada

De dokter is in Marokko geboren, maar werkt al 35 jaar in Frankrijk en is getrouwd met „een blonde Française, dochter van een pied noir zelfs”. Om medelijden vraagt hij niet. „Ik ben arts, ik red me wel.” Maar hij heeft vergevorderde plannen om uit te wijken naar Canada, waar hij familie heeft. Zijn broer, bankdirecteur, is al naar Brussel uitgeweken. Voor Bachkiri is de boerkinidiscussie de druppel. „Ik heb geen vertrouwen meer in dit land zonder leiderschap”, zegt hij.

„Ik wil niet dat mijn kinderen in een gesegregeerd land groot worden. Mijn neefjes in Canada dragen trots shirts met de Canadese vlag, terwijl hier in getto’s vol immigranten een generatie opgroeit die, zoals mijn kinderen, Frans is maar zich door het land in de steek gelaten voelt.”

En moslim is hij niet eens. Bachkiri is wat men in Frankrijk soms „cultureel moslim” noemt: opgegroeid met de islam, maar al lang geleden van het geloof gevallen. Juist in Frankrijk, waar de islam door het koloniale verleden een langere geschiedenis heeft dan in veel andere Europese landen, is dit een grote groep. In de officiële statistieken zijn er „vijf miljoen moslims”, maar volgens onderzoek zou viervijfde daarvan niets meer aan het geloof doen. Veel van hen zijn hoogopgeleid, actief in de politiek of het bedrijfsleven.

Frankrijk heeft wat men soms een ‘beurgeoisie’ noemt, een verhaspeling van het slangwoord ‘beur’ (arabier) en bourgeoisie: een geslaagde toplaag van mensen van Noord-Afrikaanse afkomst. Maar in de statistieken en in de publieke opinie blijven zij altijd ‘moslim’.

Dokter Bachkiri heft zijn armen omhoog. „Waarom moet ik me in hemelsnaam dan publiek verontschuldigen voor die gek op 14 juli? Het is evident dat ik iedere vorm van terrorisme veroordeel, maar het zou ridicuul zijn als ik daar expliciet een punt van zou maken.”

Dat schoot ook door het hoofd van Fouzia Ayoub (45), geboren en getogen in Nice maar eveneens afkomstig uit een Marokkaanse familie.

„Ik respecteer mensen die gelovig zijn, maar ik ben dat niet. Maar sinds de aanslag vroegen zelfs mijn beste vriendinnen om de daad te veroordelen. Ze zagen me opeens als moslima.”

Ayoub werkt als medewerker bij de linkse oppositie in de gemeenteraad van Nice. Ze houdt in een luchtig hemdje kantoor in de kamer van de fractievoorzitter van de Parti Socialiste. Aan de gevel van het gemeentehuis aan de overkant van de straat hangen zwarte banners met de namen van alle 86 dodelijke slachtoffers van de aanslag. Er staan veel Arabische namen op: eenderde van de slachtoffers was „moslim”, zeggen lokale moskeeleiders.

Culturele moslims

Foto Louisa Gouliamaki/AFP

Ook voor de Franse ambassade in athene werd gedemonstreerd. Foto Louisa Gouliamaki/AFP

„Maar wat zijn moslims precies?” vraagt Ayoub. Uiteindelijk zwichtte ze voor de druk en publiceerde ze eind juli een open brief waarin ze „zonder enig voorbehoud de misdaden en gruwelijkheden van Daesh [IS], Boko Haram en alle andere vormen van radicaal extremisme” veroordeelde. „Die brief heb ik geschreven als Française.” Maar ze roept expliciet haar „moslimvrienden” op om hetzelfde gebaar te maken. „Soms”, zegt ze met haperende stem, „moet je je overtuiging even opzij zetten om de boel te kalmeren”.

Probleem is, zegt ze, dat deze ‘culturele moslims’ op geen enkele manier in het politieke debat vertegenwoordigd zijn. „Na een aanslag praten politici altijd meteen met religieuze autoriteiten: imams, leiders van moskeeën waarin ik me niet herken.” Men denkt dat „moslims allemaal klonen van elkaar zijn”, lacht ook Mahmaud Moustapha.

Op verzoek van de socialistische regering begon juist afgelopen week de 77-jarige oud-minister Jean-Pierre Chevènement in overleg met die religieuze leiders een poging om tot een ‘Franse islam’ te komen met verplichte lokale imamopleidingen en Franse financiering van moskeeën. Moustapha, spottend:

„Maar ik dacht dat scheiding van kerk en staat het grootste goed was? Waar bemoeien ze zich mee?”

„Deze stad”, zegt dokter Bachkiri vlak voor hij weer in de auto stapt naar een van zijn patiënten, „is zwaar getraumatiseerd door wat in juli is gebeurd. En dat begrijp ik. Ook racisme begrijp ik. Zelf zou ik ook best racist kunnen zijn, als ik dat niet een wat al te makkelijke reactie zou vinden. Maar ik begrijp niet dat zelfs politici hier niet boven kunnen staan en met hun uitspraken het klimaat alleen maar verslechteren.”