Olifanten breien tegen het superrijke Apple

Zo, iedereen weer terug van vakantie? Tijd voor de Deense eurocommissaris Margrethe Vestager om één van de succesvolste bedrijven ter wereld, Apple, een draai om de oren te geven. Met de vlakke hand. Ierland moet van de Europese Commissie 13 miljard euro aan onterecht belastingvoordeel bij Apple terughalen. 13 miljard: dat is ongeveer wat Ierland in een jaar uitgeeft aan de gezondheidszorg.

Wat is het probleem? Ierland heeft een gunstig belastingregime voor bedrijven, waardoor Apple zich daar met liefde vestigde. Tot zover juridisch gezien niks aan de hand. Maar binnen dat gunstige Ierse regime kreeg Apple volgens Brussel meer belastingvoordelen dan andere bedrijven in Ierland. Dat heet illegale staatssteun en de Commissie kan tot tien jaar terug bepalen dat het bedrijf het onterechte voordeel terugbetaalt.

Over deze bruuske actie van een verder steeds bescheidener ogende Europese Commissie kan je veel zeggen. Dat gebeurt dan ook. Bijvoorbeeld door Neelie Kroes, voorganger van Vestager als eurocommissaris van Mededinging. Ze noemde de oekaze van Vestager in The Guardian fundamenteel oneerlijk. De staatssteunregels zijn hiervoor niet bedoeld, aldus Kroes. Apple-topman Tim Cook is woedend, de Amerikaanse regering boos en de Ieren moeten nog bedenken wat ze precies van dit cadeau van 13 miljard euro vinden.

Eerst de kale feiten: Apple betaalt door handig gebruik te maken van (papieren) vestigingen in verschillende landen weinig belasting. Om de relatief hoge vennootschapsbelasting van 35 procent in thuisland de Verenigde Staten te vermijden, parkeert Apple een berg geld buiten de VS: 215 miljard dollar inmiddels. Die 13 miljard is zo bezien een schijntje. In Ierland betalen bedrijven 12,5 procent belasting over hun winst. Volgens de Commissie betaalde Apple in Ierland soms slechts 0,005 procent. Apple bestrijdt dit.

Het oordeel van de Commissie was verrassend door de omvang van het bedrag, de redenering zelf was dat niet. Eerder oordeelde de Commissie precies hetzelfde. Zo moet Nederland 20 tot 30 miljoen euro naheffen bij de Amerikaanse koffieketen Starbucks. Nederland en Starbucks vechten het oordeel aan. Ierland en Apple gaan dat ook doen.

De meest interessante vraag is dan ook: houdt het harde oordeel van Vestager (die volgens The Economist in haar vrije tijd graag olifanten breit) in de rechtszaal stand? Mijn boerenverstand zegt: ik betwijfel het. Een miniem belastingpercentage en illegale staatssteun klinken goed, maar we hebben het hier over hogere belastingkunde. Intussen zei Cook volgend jaar best een deel van de 215 miljard te willen terughalen naar de VS. Dan betaalt Apple dus meer belasting. Waarom volgend jaar? Eerder zei Cook dat een nieuwe president het belastingtarief zou kunnen verlagen. Over oneigenlijke macht gesproken.

Critici van Vestager redeneren ongeveer zo: multinationals moeten meer belasting betalen, maar niet op deze manier. Dat verstoort pogingen van westerse landen gezamenlijk belastingbeleid te bedenken dat belastingontwijking effectiever bestrijdt. Helemaal waar. Dit is een omweg. We moeten naar een systeem waar economische activiteit belast wordt waar die plaatsvindt. Vestager drijft de hele kwestie nu op de spits. Dat creëert onzekerheid onder bedrijven.

Maar is dat een drama? De boodschap is volkomen helder: je kan als bedrijf maar beter behoorlijk belasting betalen. Anders kom je in de problemen, of het nou in de ogen van burgers is of in de ogen van de Europese Commissie. Weinig belasting betalen als superrijk bedrijf is vanaf nu een dik vet probleem. Lijkt me meer dan prima.

Marike Stellinga is econoom en schrijft elke zaterdag op deze plek over politiek en economie.