Libië is keurig op tijd zijn chemische wapens kwijt

Wapens uit tijd van Gaddafi

In stilte, geassisteerd door de Britse en Italiaanse marine, heeft Denemarken de laatste 500 ton aan chemische wapens weggehaald uit Libië.

Foto AFP

De wereld is een beetje veiliger geworden sinds een Deens schip afgelopen zaterdag de resterende 500 ton uit het arsenaal aan chemische wapens van wijlen kolonel Moammar Gaddafi heeft weggehaald. Daarmee is het gevaar geweken dat Islamitische Staat of een andere in Libië actieve rebellengroep de gevaarlijke chemicaliën bemachtigt en er zijn vijanden mee bestookt.

De operatie verliep in alle stilte. Pas woensdag, toen de chemicaliën vermoedelijk allang ter vernietiging in Duitsland waren aangekomen, maakten de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) en de Deense regering die wereldkundig. De Denen kregen bij het afvoeren van de lading uit de Libische haven Misrata assistentie van onder meer de Britse en de Italiaanse marine.

Ondanks de omwenteling van 2011, die Gaddafi de kop kostte en het land in een langdurige anarchie stortte, is daarmee de verwijdering van de chemische wapens uit Libië toch nog op schema afgerond. Al voor Gaddafi’s val was met het buitenland afgesproken dat de chemische wapens uiterlijk eind 2016 zouden moeten zijn weggehaald en vernietigd.

De vroegere sterke man van Libië beschouwde chemische wapens lange tijd als een nuttig instrument en bouwde er een forse voorraad van op. De regering van Tsjaad beschuldigde Libië ervan gifgas en napalm te hebben ingezet in 1986 en 1987 tegen het Tsjadische leger en rebellen in Tsjaad. Een structureel probleem voor het regime was echter dat het afhankelijk bleef van het buitenland omdat Libië slechts over een beperkte industriële infrastructuur beschikte.

In 2004 tekende Libië alsnog de Chemische Wapens Conventie, het verdrag tegen het gebruik en het bezit van chemische wapens, in het kader van betere betrekkingen met de Verenigde Staten en het Westen. De voorraad Libische chemische wapens zou daarom geleidelijk worden vernietigd. Op dat moment beschikte Libië volgens eigen opgave over 24,7 ton mosterdgas en nog eens 1390 ton chemicaliën die geschikt waren voor de aanmaak van chemische wapens. Ook bezat het land ruim 3.500 bommen met chemicaliën, waaronder mosterdgas, en duizenden granaten met een chemische lading. Ter vergelijking: Syrië gaf op in totaal over 1.300 ton aan chemische wapens en ingrediënten daarvoor te beschikken.

De vernietiging van het arsenaal was echter nog niet afgerond toen Gaddafi ten val kwam en allerlei groepen met elkaar slaags raakten. Daarop schoten de Amerikanen de wankele Libische regering te hulp. In de woestijn werden, zo meldt de website Global Security, in een speciale oven in de Libische woestijn begin 2014 al het mosterdgas en de bommen en granaten met gas onschadelijk gemaakt.

Door de aanhoudende gevechten in Libië lukte het niet de resterende stoffen te vernietigen. Daarom riep de door de VN erkende Libische regering hulp van het buitenland in. Dat hielp deze missie vervolgens afronden.