Isoleercel nieuwe stijl vervangt kille separeerruimte

Psychiatrie

Instellingen mogen agressieve patiënten niet meer ‘separeren’. Dat is in strijd met het mensenrechtenverdrag van de VN. Maar lukt dat wel?

David van Dam

Psychiatrische instellingen investeren op grote schaal in nieuwe separeerruimtes om agressieve patiënten tijdelijk te isoleren. Dat blijkt uit onderzoek van NRC.

Bij de nieuwe separeerruimtes gaat het veelal om Extra Beveiligde Kamers: ruimtes met een vriendelijke inrichting en een bijbehorende ‘verpoosruimte’ waar zich begeleiders van de patiënt bevinden. Deze kamers vervangen de oude, kale isoleercellen, die veel weg hebben van een gevangeniscel en waar de begeleiding minimaal is.

Het beleid van instellingen is er op gericht het ‘separeren’ helemaal af te schaffen: twaalf grote ggz-instellingen tekenden deze zomer een manifest waarin ze afspraken dat in 2020 niet meer gesepareerd zou worden. Ze verwezen naar het VN-verdrag voor de Rechten van de Mens, dat Nederland half juni ratificeerde. Dit zegt onder meer dat „vrijheidsontneming op basis van ziekte, handicap of psychosociale beperking niet is geoorloofd”.

De bouw van Extra Beveiligde Kamers lijkt met die doelstelling in tegenspraak, omdat de ruimtes op slot gaan. Ook instellingen die het manifest tekenden bouwen nog aan nieuwe Extra Beveiligde Kamers en vinden dat die manier van opsluiting wél mogelijk moet blijven. Volgens psychiaters en instellingsdirecteuren is er soms geen andere optie.

GGZ Nederland, de brancheorganisatie voor de geestelijke gezondheidszorg, weerspreekt dit niet, evenmin als de Inspectie voor de Gezondheidszorg. GGZ Nederland-voorzitter Jacobine Geel: „Geleidelijk zullen alle separeerkamers worden gesloten of omgebouwd tot EBK’s. Het streven blijft om het aantal separaties zo klein mogelijk te laten zijn.”

Uit niet eerder geopenbaarde cijfers, beschikbaar gesteld door GGZ Nederland, blijkt dat er nog regelmatig patiënten worden geïsoleerd. In 2014, het laatste meetmoment, werd er ruim 9.000 keer een patiënt geïsoleerd. Het neemt wel af: in 2010 waren er nog bijna 150 separaties per duizend opnamen; nu zijn dat er 116.

Er zijn in heel Nederland nog circa 400 separeerruimtes, ruim 15 procent minder dan in 2009. Niet bekend is hoeveel daarvan Extra Beveiligde Kamers zijn. De Inspectie voor de Gezondheidszorg laat weten dat sinds 2013 geen ouderwetse isoleercellen meer worden gebouwd. Ze worden nog wel gebruikt, omdat er niet altijd geld is voor de bouw van een Extra Beveiligde Kamer.