Ga Turkse kwesties uit de weg

Spagaat

Turkse Nederlanders die hier actief zijn in de politiek moeten spitsroeden lopen als hun wordt gevraagd welke partij ze in Turkije aanhangen.

Ouders komen aan bij de rechtbank in Haarlem waar het kort geding diende over de school De Roos in Zaandam. Foto Remko de Waal / ANP

Wat stemt u? Tijdens de Turkse verkiezingen kreeg het Apeldoornse raadslid Esref Öcal (PvdA) die vraag nogal eens naar zijn hoofd, vooral van aanhangers van de AK-partij van president Erdogan. Antwoord gaf hij niet; als lokaal politicus wil hij afstand houden van de Turkse politiek. „Mensen vinden dat vreemd. Ze willen dat je duidelijk stelling neemt in Turkse kwesties.Anders gaan dingen een eigen leven leiden.” Dan word je als tegenstander gezien.

Volksvertegenwoordigers met een Turkse achtergrond zitten in een spagaat. Als ze de acties van Erdogan veroordelen, vervreemden ze zich van hun achterban, die voor een groot deel bestaat uit sympathisanten van de Turkse president. Maar begrip uitspreken voor de arrestaties en ontslagen van tienduizenden ambtenaren, leraren en rechters kan ook niet. Dan wijken ze af van hun partijstandpunt. PvdA, CDA, D66 en GroenLinks zijn unaniem in hun veroordeling van deze ‘zuiveringen’. Ook voor politieke partijen is dit een moeilijke thema. Hoeveel ruimte geven zij hun raadsleden om een andere mening te hebben over buitenlandse politiek? Donderdag werd een raadslid in Gorinchem uit de GroenLinks-fractie gezet vanwege pro-Erdogan-uitlatingen.

Voor gemeenteraadsleden is het het veiligst om zich helemaal niet meer uit te spreken over de zuiveringen. Nieuwsuur belde deze week tientallen lokale politici van Turkse komaf. Tweederde wilde zich niet uitlaten over dit onderwerp. Slechts een kwart veroordeelde de acties openlijk, vooral SP’ers van Koerdische afkomst. Een aantal PvdA’ers zei de zuiveringen deels te begrijpen.

Standpunten

„Ik laat Turkije-standpunten zoveel mogelijk aan ministers en Tweede Kamerleden”, zegt PvdA-raadslid Sahin Ergec uit Bergen op Zoom. Als kiezers hem erop aanspreken, wat geregeld gebeurt, zegt hij: laten we het over stoeptegels hebben. Voor de juli-coup vertelde Ergec eens op de radio dat hij op de AK-partij stemde.

GroenLinks in Gorinchem zette Ilhan Tekir uit de raadsfractie nadat hij in de Volkskrant zijn stem op de AK-partij had verdedigd. „We staan voor progressief gedachtengoed”, zegt fractievoorzitter Rutger van Breemen. „De AK-partij is rechts-conservatief.” Is het niet zonde dat GroenLinks nu een zetel in de lokale politiek verliest door een opvatting over buitenlands beleid? „Natuurlijk”, zegt partijvoorzitter Marjolijn Meijer. „Maar de geloofwaardigheid van de partij is belangrijker dan het aantal zetels dat je hebt.”

Tekir is „met stomheid geslagen” door het besluit. „De kracht van een pluriforme partij als GroenLinks is juist dat meningsverschillen mogen bestaan. Mijn mening is genuanceerd: dat ik op de AK-partij heb gestemd, betekent niet dat ik Erdogan-aanhanger ben. Het zou GroenLinks sieren als het debat niet wordt geschuwd.”

Het Enschedese PvdA-raadslid Cevdet Örnek, van Koerdische afkomst, zegt dat politieke partijen nog niet altijd weten „wat ze binnenhalen” als ze lokale politici op de lijst zetten. Linkse partijen worden soms „als springplank” gebruikt, zegt hij, „zonder dat politici de progressieve beginselen daadwerkelijk onderschrijven.”

GroenLinks-voorzitter Meijer zegt dat bij de selectie van nieuwe Tweede Kamerleden wel goed wordt uitgezocht of kandidaten de „GroenLinks-waarden delen, en hoe ze zich daar in het verleden over hebben geuit.”

PvdA is extra alert

Ook de PvdA is extra alert, zei partijvoorzitter Hans Spekman al voor de zomer in NRC. De kandidatencommissie wil weten of kandidaat-Kamerleden de „links-progressieve waarden” van de PvdA wel delen, bijvoorbeeld op het gebied van homoseksualiteit en de gelijkheid van man en vrouw. Bij de PvdA komt die extra alertheid mede door het vertrek van de Tweede Kamerleden Kuzu en Öztürk, die de nieuwe partij Denk oprichtten.

Politicoloog Floris Vermeulen, gespecialiseerd in kiesgedrag onder migrantengroepen, ziet dat Denk veel potentieel heeft. „Onder de tweede en derde generatie is de steun voor de PvdA duidelijk afgenomen. Lokaal zien we al dat zij vaker partijen steunen als NIDA in Rotterdam, die lijkt op Denk.” Die partijen hebben links economisch beleid, maar appelleren ook aan cultureel conservatievere opvattingen van Turkse Nederlanders.

Deze trend wordt versterkt door de gepolariseerde discussie over Turkije, denkt Vermeulen. „De politiek heeft dit onderwerp opgepakt om hard en duidelijk over te komen.” Maar daardoor wordt het voor Turks-Nederlandse politici alleen maar moeilijker om actief te blijven in traditionele partijen. „Zij kunnen zich dan alleen nog maar organiseren binnen nieuwe partijen.”

PvdA-raadslid Sahin Ergec uit Bergen op Zoom hoopt „uit de grond van zijn hart” dat het onderwerp Turkije over een paar maanden is afgesloten. „Kneuterige onderwerpen als stoeptegels en lantaarnpalen – die mis ik.”