Licht en rook markeren de opknapbeurt van de Afsluitdijk

Icoon Afsluitdijk

‘Waterlicht’, een dreamscape van licht en rook van Studio Roosegaarde, markeert het begin van een opknapbeurt van de waterkering uit 1932.

Foto Studio Roosegaarde

De golven zijn paarsblauw, ze vormen een bruisende branding en slaan tegen de Afsluitdijk. Opeens lijkt het of ze over de dijk heen slaan. De eindeloos bewegende golven vormen het kunstwerk Waterlicht, ontworpen door Daan Roosegaarde. Vrijdagavond, om half elf bij volledige donkerte, is het geopend in aanwezigheid van minister Melanie Schultz van Haegen (Infrastructuur) bij Breezanddijk, juist halverwege de Afsluitdijk.

De opening van Waterlicht markeert het begin van een weekeinde gewijd aan de in 1932 voltooide waterkering tussen Waddenzee en IJsselmeer: Icoon Afsluitdijk. Met een nieuwe tentoonstelling, ook op Breezanddijk, en de hardloopwedstrijd Afsluitdijk Open die zondag om vier uur ’s ochtends begint.

Waterlicht ‘speelt zich af’ in de Noorderhaven van Breezanddijk, het voormalige werkeiland. Vanaf de dijk gezien ontvouwt zich een magisch schouwspel. Uit de verte, in de Waddenzee, strijken felblauwe laserstralen als vuurtorenlichten over het water van de havenkom. Rondom staan sissende rookmachines die een dek van rook over de haven leggen. De lichtbundels die er op verschillende hoogtes doorheen snijden geven aan die rook de golvende beweging. Aan de horizon lichten ook de echte vuurtorens van Texel, Vlieland en Terschelling op. Het is niet meer dan rook en licht, maar de suggestie van echt water en echte golven is verbluffend.

Waterlicht_Afsluitdijk from Pers Studio Roosegaarde on Vimeo.

Waterlicht kan ook vanaf een lager standpunt bekeken worden, dan kijk je er van onderaf tegenaan en lijkt het net het Noorderlicht.

Op voorhand is veel kritiek geuit op het kostbare project, geraamd op 13 miljoen euro. Waterlicht is daarvan een eerste fase: in 2017 moet een ‘lichtwerk’ over de volle lengte van de dijk worden voltooid. Dat ligt nog op de tekentafel.

Kritiek was er vooral van tal van ‘duisterminnenden’ die bevreesd zijn dat Roosegaarde met zijn lichtsculpturen het donker van de Afsluitdijk zou aantasten. Maar net als in eerdere lichtkunstwerken als Dune (2006) en Windlicht (2016) maakt Roosegaarde subtiel gebruik van ledlampen die geen lichtoverlast of horizonvervuiling veroorzaken. Waterlicht bestrijkt de hele havenkom van tweehonderd bij honderdvijftig meter. Er staan twintig rookmachines die bij elke windrichting ingezet kunnen worden. Het licht is afkomstig van vijf bronnen die niet alleen ronddraaien maar ook in de hoogte bewegen.

De windkracht bepaalt sterke of minder sterke golvingen. Bij westenwind, zoals vannacht, golft het kunstwerk in de richting van de dijk. Bij zuidenwind slaan de golven in de richting van de Waddenzee.

Waterlicht heeft een grote symbolische betekenis. De Afsluitdijk is uit veiligheidsoverwegingen tegen echte vloedstormen aangelegd. Hoe hoog het water kan stijgen, blijkt als we onder de lichtgevende golven gaan staan. Dan is het net of we door water zijn overspoeld. Maar dit dreigende water is ongrijpbaar. Dat is de grootste verrassing. Elke toeschouwer kan voor zichzelf uitmaken of hij meegaat in de illusie van het kunstwerk of hij de waterlichtgolven als reëel, en echt gevaarlijk ondergaat.

Waterlicht, Studio Daan Roosegaarde, Breezanddijk, Afsluitdijk. Te zien t/m 3/9 van 23.00-02.00uur