‘Doedelzakspeler overleden door smerig instrument’

Het spelen van doedelzak zou levensgevaarlijk zijn, berichtten diverse media.

Aanleiding

Een Britse doedelzakspeler zou zijn overleden doordat zijn instrument bij hem een fatale longontsteking had veroorzaakt. „Opgepast: doedelzak spelen is levensgevaarlijk” was de kop boven een artikel van de Belgische Metro. „Playing bagpipes could put lives at risk, say scientists”, meldde de Schotse tv-zender STV. RTL Nieuws kopte met „Doedelzakspeler overleden aan longinfectie door smerig instrument.” We checken de bewering van RTL omdat die het meest feitelijk is.

Waar is het op gebaseerd?

Op een artikel in het medische tijdschrift Thorax, dat op 22 augustus is verschenen. Daarin beschrijft de Britse longarts Jenny King het geval van één patiënt, een 61-jarige Brit die in oktober 2014 overleed aan Extrinsieke allergische alveolitis (EAA).

EAA is een ontsteking van de longblaasjes en de kleinste luchtwegen, die kan ontstaan na het herhaald inademen van kleine deeltjes, antigenen, van biologische of chemische stoffen. Zo kunnen wijnbouwers klachten krijgen door schimmel op de druiven en duivenmelkers van de vogelpoep. „Het gaat om individuele gevoeligheid. Sommige mensen hebben nergens last van, anderen hebben aan een heel klein beetje antigeen voldoende om ziek te worden”, zegt hoogleraar longziekten Geertjan Wesseling (Maastricht UMC+).

De Britse patiënt leed al zeven jaar aan ernstige kortademigheid (gewoon lopen hield hij maar 20 meter vol), maar de artsen konden geen oorzaak vinden. Hij werkte niet met chemische stoffen als acrylaten en kwam ook niet in aanraking met bijvoorbeeld vogelpoep of veren. De oplossing van het raadsel kwam enkele weken voor zijn dood, toen zijn artsen in zijn doedelzak verschillende soorten schimmels aantroffen, de bron van de antigenen. Toen was de longschade al te ver gevorderd.

En, klopt het?

Ja, King maakt het verband tussen de dood en de doedelzak zeer aannemelijk. Artsen konden jaren lang geen enkele andere oorzaak vinden voor de ziekte van de doedelzakspeler. Toen de man drie maanden in Australië was, verdwenen zijn klachten en kon hij 10 kilometer achter elkaar lopen. Door de goede lucht, dacht hij. Doordat hij drie maanden niet speelde op zijn doedelzak, denkt King nu.

Toen de man thuis weer begon te spelen, kwamen de klachten meteen terug. De schimmels in de doedelzak zijn volgens King „de waarschijnlijke oorzaak” van het overlijden van de doedelzakspeler.

Dit is ook niet de eerste ‘doedelzak-long’. In 2013 werd een bekende doedelzakspeler in het Britse Whiltshire een maand lang in het ziekenhuis behandeld voor een longontsteking, die was veroorzaakt door schimmels in zijn doedelzak. De toen 77-jarige musicus had zijn doedelzak 18 maanden niet gereinigd.

Ook van andere blaasinstrumenten is bekend dat zij EAA kunnen veroorzaken als ze niet goed worden gereinigd. Zo werden in 2010 zowel de ‘trombone-long’ als de ‘saxofoon-long’ in de wetenschappelijke literatuur beschreven. „Ik ken hiervan zelf geen gevallen, maar de ‘doedelzak-long’ is voor mij wel aanleiding om eens te kijken hoe het staat met het schoonhouden van blaasinstrumenten in Nederland”, zegt voorzitter Bart van Meijl van KNMO, het platform voor musici in Nederland.

De schimmels ontstaan in een instrument door het vocht dat de speler erin blaast (ademlucht bevat water). Bij de doedelzak is de binnenzijde tegenwoordig gemaakt van een luchtdichte kunststof, waardoor het vocht niet goed wegkan. Om die reden zit er in de zak een kleine container met een soort kattengrit, die het vocht opneemt en regelmatig wordt gedroogd. Door het openen van een luchtdichte rits kan je de zak na het spelen laten uitdampen. Blaaspijpen worden met raggertjes schoongemaakt. „Een doedelzakspeler die zijn instrument goed onderhoudt, heeft zeer weinig te vrezen”, zegt doedelzakspeler Kees Westerkamp.

Het is wel de vraag hoe je schimmelsporen inhaleert terwijl je aan het blazen bent. De Canadese hoogleraar longziekten Yvon Cormier die over de saxofoon-long schreef, zegt voorzichtig: „Professionele sax-spelers ontwikkelen grote wangen, waarmee ze een voorraad lucht aanhouden terwijl ze inademen door de neus. Zij inhaleren niet. Minder goede spelers kunnen dat niet en halen tussen de noten door iets van adem door de mond en zuigen zo mogelijk wat antigenen in.”

Conclusie

Schimmels in de doedelzak zijn de meest waarschijnlijke oorzaak van de dood van de Britse doedelzakspeler. We beoordelen de uitspraak als waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt