Bas Heijne: ‘Deze wereld schreeuwt om theater’

Theaterfestival

Crisis, bezuinigingen en een klimaat van kunsthaat hebben het theater goed gedaan, vindt Bas Heijne.

Bas Heijne Foto Kippa

Crisis, bezuinigingen en een klimaat van kunsthaat hebben het theater goed gedaan, dat was de prikkelende stelling van schrijver en columnist Bas Heijne bij zijn ‘Staat van het Theater’, de traditionele opening van het Nederlands Theaterfestival donderdag in de Amsterdamse Stadsschouwburg. Maar niet, zoals uit rechtse politieke hoek wel eens tevreden klinkt, omdat de sector nu geleerd heeft om zijn eigen broek op te houden. Nee, betoogde Heijne, het theater is wakker geschud, „omdat het geconfronteerd is met een wereld waarin allerlei krachten zijn los gewoeld die schreeuwen om duiding, om inzicht, om bewustwording. Die schreeuwen om – ja – theater.”

Politici in het theater
Heijne uitte kritiek op de theatersector, die de gevaarlijke mantra dat de kunst zijn waarde moet bewijzen in nut en rendement te zeer heeft geïnternaliseerd. Zeker, het moet geen reservaat worden. Maar levert het theater zich compleet uit aan de wetten van de markt en de wens van het publiek, zo waarschuwde Heijne, dan wordt het een pretpark.

Maar Heijne had ook kritiek op de politiek, die volgens hem uit opportunisme de kunst heeft verraden. „Laten we dat niet vergeten, ook niet nu er weer mondjesmaat wat geld uw kant op komt.” Zijn betoog werd ontvangen met een lang applaus.

De kritiek op de politiek werd nog onderstreept door Ferry Mingelen, voorzitter van de Theaterjury die voor het festival de tien beste voorstellingen van het jaar selecteert. Hij ziet nooit een politicus in het theater, zei hij. Dus vroeg hij onlangs de fractievoorzitters en de premier per sms: ben je dit seizoen nog naar theater geweest? Niet één kon een recente productie noemen, aldus Mingelen. Mark Rutte antwoordde dat hij daar in verkiezingstijd geen uitspraken over kon doen. En VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra, als staatssecretaris van cultuur verantwoordelijk voor de bezuinigingen van 2012, schreef, tot grote hilariteit in de zaal: „Nee, maar ik heb ook niet zoveel met toneel.”