Het seizoen van de uitpuilende treinen begint weer

Volle treinen

NS verwacht deze maand een recordaantal reizigers. Wordt het dringen en hangen in de trein minder erg dan vorig najaar?

De trein vanuit Den Haag HS loopt donderdagochtend leeg op Leiden Centraal. De NS verwacht ongekende drukte de komende tijd. Foto’s David van Dam

Post van NS. De directeur Consumentenmarkt laat weten dat het weer druk wordt in de trein. De start van werk en studie doet veel mensen reizen. Inzet van extra treinen zit er helaas niet in, maar op de drukte-indicator van de Reisplanner Xtra-app kun je zien hoe druk het in een bepaalde trein wordt, en hoe lang die trein is.

NS waarschuwt de klanten. Het kwartaal met uitpuilende treinen is weer begonnen. Gemiddeld vervoert NS 31,6 miljoen reizigers per maand. In september rekent het bedrijf op 33,3 miljoen passagiers, het hoogste aantal ooit. Vanaf maandag keren elf oude dubbeldekkers terug op het spoor, goed voor 8.700 zit- en staplaatsen. Marjan Rintel, directeur Operatie: „Hoewel het druk blijft in de trein, wordt het daardoor niet drukker dan vorig jaar.”

Vorig jaar was een drama. Veel spitstreinen waren al vol in het najaar, en NS kondigde aan dat het tekort aan materieel in 2016 nog erger zou worden. Een oplossing komt er pas in december, als 58 nieuwe Sprinters van Zwitserse makelij in gebruik worden genomen.

Lees ook ons interview met NS-topman Roger van Boxtel: ‘Beter staan in trein dan stilstaan in auto’

Staatssecretaris Sharon Dijksma (Infrastructuur en Milieu, PvdA) eiste begin december vorig jaar een alles-uit-de-kast-scenario. Vlak voor Kerst kwam NS met een pakket noodmaatregelen dat vanaf nu verlichting moeten brengen. De start van het nieuwe volletreinenseizoen is een goed moment om de balans op maken.

Apekop nu echt verdwenen

Eerst het goede nieuws. Van de zeven in december aangekondigde maatregelen zijn er vier met succes uitgevoerd.

Welke maatregelen nam de NS?

Er is zelfs een niet-aangekondigde maatregel toegevoegd: efficiënter werken bij ongepland onderhoud (ontleend aan de pitstop uit de Formule 1) leidde dit voorjaar tot 4.500 extra zit- en staplaatsen. Uitstel van niet-noodzakelijk onderhoud aan tientallen dubbeldekkers leverde 3.240 plaatsen op.

De terugkeer van de reeds afgedankte Mat ’64 (de ‘Apekop’) als reserve bij storingen zorgde tijdelijk voor 3.200 plaatsen. In juni waren alle vergunningen echt verlopen, de trein is van het spoor.

Het ombouwen van eersteklasstoelen naar tweede klas in Sprinters, goed voor duizend plaatsen, was in mei voltooid. En dan zijn er vanaf maandag dus de elf opgeknapte dubbeldekkers. Minder succesvol was het verminderen van het aantal spitsreizigers. NS vergadert zelf niet meer voor 09.30 uur, maar weet niet hoeveel van de 1.200 medewerkers op het hoofdkantoor in Utrecht hun reisgedrag hebben aangepast. De woordvoerder: „Het is een continu proces, gedragsverandering kost tijd.”

Wat helpt, volgens reizigers?

Universiteiten en hogescholen bleken toch niet bereid om hun lesroosters aan te passen om studenten uit de spits te houden, zoals NS-baas Roger van Boxtel had gevraagd. „De werkelijkheid blijkt weerbarstiger dan verwacht. Vaste patronen zijn moeilijk te doorbreken.”

Het busvervoer tussen Castricum en Amsterdam Sloterdijk werd gestaakt wegens gebrek aan belangstelling: de reistijd was dertig minuten langer. NS zet sinds deze week bussen in op vier drukke trajecten, drie vanuit Brabant naar Utrecht (’s avonds retour) en een van Castricum naar Amsterdam-Zuid. Bij elkaar zijn dat 1.300 plaatsen, veel minder dan de beloofde 2.800. Volgens NS komt dat omdat de geplande buslijn van Amersfoort naar Utrecht Uithof is opgepikt door het busbedrijf in de regio.

Hoe zorgen reizigers ervoor dat ze kunnen zitten?

Tekort aan zitplaatsen blijft

Maar nu het écht slechte nieuws. Al die extra zit- en staplaatsen leiden niet tot rustiger treinen. De reizigersgroei haalt de winst namelijk onderuit. Daarom: niet drukker dan vorig jaar, maar nog steeds druk. Er blijft een tekort aan zitplaatsen. Hoeveel precies weet NS niet.

Staatssecretaris Dijksma toonde zich in april tevreden over de uitvoering van de noodmaatregelen. Uit onderzoek van adviesbureau AEF bleek dat NS „op schema lag” en geen maatregelen was vergeten. Heeft Dijksma nog steeds vertrouwen in de aanpak van NS? „De komende periode zal NS moeten laten zien dat de gekozen aanpak succes heeft. Met het recordaantal reizigers dat de komende weken wordt verwacht is het goed dat nu ook extra treinen worden ingezet.”

Privacywetgeving

Dijksma schreef in april aan de Tweede Kamer dat NS „het gebruik van OV-chipkaart gegevens verder gaat uitbouwen, rekening houdend met privacy-issues”. NS kan dan beter op maat plannen, effecten meten en reizigers beter informeren over drukte in de trein, adviseerden de onderzoekers van AEF.

Review van de drukteaanpak in de trein:

NS heeft geen concrete plannen om meer te doen met reisgegevens en heeft daarvoor gezien de privacywetgeving ook geen ruimte, zegt het bedrijf. Waarom heeft hoofd Consumentenmarkt, Ron Schneider, het in zijn brief dan over „uw traject”? „Dat is een onhandige formulering. NS heeft geen inzage in individuele reisgegevens, we weten alleen of abonnementhouders de laatste drie maanden minimaal vijf keer op een bepaald traject hebben gereisd.”

Arriën Kruyt, voorzitter van reizigersorganisatie Rover, is overwegend positief over de inzet van NS voor minder volle treinen. „Ze verbeteren, ze leveren absoluut een inspanning.” In bussen had hij nooit veel vertrouwen, de drukte-indicator vindt hij een nuttig instrument. „Reizigers kunnen kiezen voor een minder drukke trein, dat is goed.” Net als Dijksma zegt Kruyt: de echte test volgt deze maand.