Turnkampioene die op podium opstond tegen inval van Russen

1942-2016

Geen vrouw won meer olympisch goud op individuele nummers dan de Tsjechische Vera Caslavska.

Vera Caslavska, de grootste Tsjechische sportvrouw aller tijden, in 1968 met vier olympische plakken (3 goud, 1 zilver). Foto AP

Een enorme turnpersoonlijkheid die kapot is gemaakt door de politiek. Zo omschrijft NOS-turncommentator Hans van Zetten de overleden Tsjechische turnlegende Vera Caslavska. Hij maakte haar van nabij mee: de zus van Van Zetten, wijlen Marianne van Zetten, trainde samen met Caslavska voor diens grote doorbraak op de Spelen van 1964 in Tokio. Vier jaar eerder had ze in Rome al olympisch zilver gewonnen. „Ze was een buitengewoon elegante turnster, zegt Van Zetten. „Gewoon prachtig.” Caslavska overleed dinsdag, 74 jaar oud, aan de gevolgen van alvleesklierkanker.

Op twee Olympische Spelen won ze zeven gouden medailles op individuele nummers; een record voor vrouwelijke sporters. Drie in Tokio en vier jaar daarna vier in Mexico. Die laatste Spelen zijn onlosmakelijk verbonden met het protest van de Afro-Amerikaanse atleten John Carlos en Tommie Smith: gebalde vuisten in zwarte handschoenen omhooggestoken op het podium tegen de onderdrukking van Afro-Amerikanen in de VS. Zij waren niet de enigen die tijdens die daar de medailleceremonie gebruikten om een politiek statement te maken. In de Mexicaanse turnhal wendde de toen 26-jarige Caslavska haar hoofd af tijdens de eerste klanken van het Russische volkslied – dat klonk voor een Russin met wie ze het goud moest delen; een protest tegen de inval in Tsjechoslowakije kort daarvoor van het Warschaupakt, onder aanvoering van de Sovjet-Unie, om de hervormingen in het land de kop in te drukken. Dat betekende direct het einde van de carrière van de meest succesvolle en meest controversiële sporter die Tsjechoslowakije heeft gekend. Na haar terugkeer in Praag werd Caslavska gedwongen haar turncarrière te beëindigen. Het communistisch regime ontzegde haar het recht om te werken, reizen en sportevenementen te bezoeken. Twee decennia later werd ze gerehabiliteerd. Ze werd adviseur van Vaclav Havel, leider van de fluwelen revolutie in Praag in 1989. Als IOC-lid keerde ze terug in de sportwereld.

De man met wie ze in 1968 tijdens de Spelen trouwde, langeafstandsloper Jozef Odlozil, overleed in 1993 na een ruzie met hun zoon. Caslavska en Odlozil waren toen niet meer getrouwd, maar het drama liet diepe sporen na bij de voormalig turnkoningin. Ze liet zich lange tijd niet zien in het openbaar en kende depressies. Haar zoon werd veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf, maar al snel daarna verleende Havel hem gratie.