Oudste fossielen op aarde gevonden in Groenland

Oeraarde

Bacteriën leefden 3,7 miljard jaar geleden op de zeebodem.

3,7 miljard jaar oud fossiel, van een bacteriële mat met bultjes. Foto Allen Nutman / Nature

De oeraarde heeft een teken van leven gegeven. In het zuidwesten van Groenland zijn fossielen ontdekt die 3,7 miljard jaar oud zijn. De planeet aarde is 4,5 miljard jaar oud, tot nu toe waren de oudste bekende fossielen 3,48 miljard jaar oud.

De nu gevonden fossielen zijn matten van bacteriën, die leefden op de bodem van een ondiepe zee. De vondst is woensdag bekendgemaakt in het wetenschappelijk tijdschrift Nature.

De bacteriematten lijken de oudst denkbare fossielen te zijn. Er zijn op aarde geen rotsen overgebleven die ouder zijn dan deze, in het Groenlandse gebied Isua. Door geologen is vaak gezegd dat er op aarde geen fossielen te verwachten zijn die ouder zijn dan 3,8 miljard jaar. Met de nieuwe vondst is die grens dus vrijwel bereikt.

In Isua wordt al vijftig jaar naar tekenen van oerleven gezocht. De nieuwe fossielen zijn met het blote oog eenvoudig te zien: het zijn gesteentelagen tot twee meter lang, en centimeters dik. Dat ze toch nu pas gevonden zijn, is het gevolg van de opwarming van het Groenlandse klimaat. Daardoor smelt eeuwige sneeuw. De rotshelling waar de fossielen liggen, kwam in 2014 bloot te liggen na een regenbui. Toen ontdekten Australische geologen de fossielen.

De ontdekking bewijst niet alleen dat er 3,7 miljard jaar geleden al leven op aarde was, maar suggereert zelfs dat de oceanen op de jonge aarde al vol leven zaten. Dat leiden de onderzoekers af uit chemische analyses van het gesteente. Ook was het leven al zodanig ontwikkeld dat het grote, samenhangende matten kon vormen. Er zitten bultjes op de matten, die erop wijzen dat de micro-organismen naar het licht toe groeiden.

Hoe die organismen eruit zagen, blijft een raadsel. Ze waren in ieder geval zo klein en simpel als bacteriën, maar het kunnen ook nog primitievere micro-organismen zijn geweest.

Blijkbaar kwam het leven op aarde snel tot bloei nadat de planeet was afgekoeld. Daarna bestond dat leven bijna twee miljard jaar lang uit een oceaan vol bacteriën. De continenten bleven nog kale vlaktes tot ruim 400 miljoen jaar geleden.

Wetenschap pagina 24