Meer wereldbewoners, meer migratie?

Bevolkingsgroei In 2050 zijn er 9,9 miljard mensen, nog meer dan eerder gedacht. Voor Europa kan dat op korte termijn tot meer migratie leiden, zegt demograaf George Groenewold.

Door vergrijzing zal de bevolking in China in 2050 naar verwachting met enkele tientallen miljoenen inwoners zijn verminderd.

De Verenigde Naties voorspelden vorig jaar dat we in 2050 met 9,7 miljard mensen zijn, maar het blijkt nog sneller te gaan. Tegen die tijd zijn er volgens een nieuwe voorspelling van het Amerikaanse Population Reference Bureau 9,9 miljard mensen op aarde.

De groei van de wereldbevolking vlakt wel af en in sommige landen zal de bevolking krimpen, maar er komen wereldwijd nog altijd ruim 83 miljoen mensen per jaar bij. China behoort tot de landen die vergrijzen. Naar verwachting telt China in 2050 met 1,344 miljard mensen enkele tientallen miljoenen inwoners minder dan nu. India groeit stevig door en is in 2050 het land met de grootste bevolking (1,708 miljard mensen).

Net als China vergrijst Europa eveneens. Het ‘oude continent’ telt in 2050 met 729 miljoen mensen tien miljoen inwoners minder dan in 2016. Nederland groeit nog licht door, naar 18,1 miljoen inwoners. In 29 landen zal de bevolking de komende decennia meer dan verdubbelen. Bijna al deze landen liggen in Afrika. Nigeria bijvoorbeeld, telt nu 187 miljoen inwoners. In 2050 zijn dat er naar verwachting 398 miljoen.

Als deze groeiverwachting uitkomt, heeft dat grote gevolgen voor de landen waar de bevolkingsexplosie plaatsvindt. En voor Europa, waar het kan zorgen voor een toename van de migratie. In Italië komen over de Middellandse Zee nu al vooral Afrikaanse migranten aan, van wie het merendeel afkomstig is uit Nigeria. Het aantal mensen dat verdrinkt tijdens de overtocht, neemt nog steeds toe. Het waren er dit jaar, tot woensdag, al 3.167.

Onderzoeker George Groenewold, van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI), roept op tot nauwere Europese samenwerking met, en meer investeringen in Afrikaanse landen om te voorkomen dat mensen daar gedwongen zijn hun heil in Europa of elders te zoeken. Groenewold:

„Als we niets doen, zullen de huidige migratiestromen eerder toe- dan afnemen, en nog jaren aanhouden.”

Zo’n snelle bevolkingsgroei in veel Afrikaanse landen. Wat betekent dat?

„Dit is een belangrijk probleem. De economieën van deze landen zorgen niet voor het aantal banen dat nodig is om deze mensen een goed bestaan te bieden. Tegelijkertijd worden er successen geboekt bij de bestrijding van kindersterfte, waardoor het kindertal nog verder oploopt. Nigeria groeit bijvoorbeeld als een raket en kan door de olieinkomsten nog wel wat opvangen, maar toch ontstaat er voor steeds meer mensen een uitzichtloze situatie.”

U verwacht dus meer migratie naar Europa?

„Op korte termijn is dat wel te verwachten, maar op de langere termijn is het moeilijk te zeggen. De migratie in het snel groeiende Egypte was lange tijd bijvoorbeeld niet op Europa gericht. Veel mensen, vooral mannen, vonden werk in olieproducerende landen in de regio, zoals Jordanië en de Golfstaten. Mogelijk dat Europa ook onder Egyptenaren straks populair wordt, maar dat hangt mede af van de mogelijkheden die zich voordoen en de restricties die worden opgelegd. Misschien ontstaat er wel een grote arbeidsvraag in China, dat de economische gevolgen van de vergrijzing ook zal moeten opvangen. Voorlopig is China voor migranten een vrij gesloten land, maar dat kan natuurlijk veranderen. De Chinese overheid staat er om bekend dat zij voortvarend kan optreden als er ‘moverende’ redenen zijn om het huidig beleid aan te passen aan de eisen van deze tijd.”

Wat kan Europa doen om grotere migratiestromen te voorkomen?

„De EU heeft al een ‘neighbourhood policy’, waarin wordt geprobeerd de economieën van landen in Noord-Afrika te ondersteunen. Maar dat is tot nu toe niet erg effectief gebleken. We moeten meer in Afrika investeren, zodat mensen er een fatsoenlijk bestaan kunnen opbouwen. Afrikanen willen niet persé hierheen, je migreert niet zomaar. Belangrijk is dat er wordt geïnvesteerd in ‘good governance’. De macht in veel Afrikaanse landen is in handen van een kleine groep mensen, die er geen moeite mee hebben een groot deel van de beperkte welvaart naar zich toe te trekken, terwijl het merendeel van de bevolking onder het bestaansminimum leeft. Het is belangrijk dat de machthebbers meer druk voelen om verantwoording af te leggen aan de bevolking en de internationale gemeenschap. Politieke stabiliteit is een noodzakelijke voorwaarde om investeerders te lokken.”

Is deze bevolkingsexplosie niet afwendbaar door meer in te zetten op geboortebeperking?

„Nee, dat zal niet echt lukken, denk ik. De president van Nigeria heeft de bevolking wel opgeroepen minder kinderen te krijgen, maar hij heeft er niet bij gezegd hoe hij dat wil realiseren en of de mensen dat eigenlijk wel willen. In een land zonder pensioenvoorziening is het voor individuele ouders niet onverstandig om veel kinderen te krijgen die later voor ze kunnen zorgen. Mensen zijn in deze culturen onderdeel van grote familieverbanden waarbinnen de sociale druk om veel kinderen te krijgen erg groot is, want die kunnen later voor inkomen zorgen.”