Hond snapt wát je zegt en hóe je het zegt

Diergedrag

De hersenen van honden verwerken gesproken taal op ruwweg dezelfde manier als het mensenbrein. Daardoor begrijpen ze de bedoeling.

Getrainde honden in een MRI-scanner. Onderzoekers konden zo de verwerking van woorden in de hersenen zien. Foto’s Enikö Kubinyi

‘Ja, goed zo, braaaaaf!’ Als je een hond op die manier aanspreekt, reageert hij dan op de daadwerkelijke woorden of op de intonatie? Met andere woorden: zou ‘Kaas, augurk, brooooood!’ hetzelfde effect hebben als je het maar enthousiast genoeg zegt? Nee, schrijven hersenwetenschappers en gedragsbiologen van de Hongaarse Eötvös Loránd-universiteit deze week in Science.

Neurowetenschapper Attila Andics en zijn collega’s wilden weten hoe hondenhersenen mensentaal verwerken. En nu blijkt dat hun brein veel sterker op het onze lijkt dan gedacht. Dat honden mensentaal begrijpen, was al bekend – zo bleek uit onderzoek in 2010 dat ze tot 1.022 woorden kunnen begrijpen, evenveel als een driejarig kind. Nieuw is dat nu is gekeken naar de precieze verwerking in de hersenen.

De Hongaarse wetenschappers bestudeerden het taalbegrip van dertien honden (onder andere herdershonden, golden retrievers en border collies) aan de hand van hersenscans. Ze gaven de honden verschillende aanmoedigingen – ‘Goed gedaan’, ‘Slim’ – op prijzende én op emotieloze toon.

Tegelijkertijd kregen de honden ook woorden met een neutrale betekenis te horen, zowel neutraal uitgesproken als met de intonatie van een compliment: ‘Zoals!’, ‘Alsnog!’

Op de scans was te zien dat de prijzende woorden werden verwerkt in een gebiedje in de linkerhersenhelft, terwijl de lovende klanken werden geregistreerd in een specifiek deel van de rechterhersenhelft.

Betekenis duiden

En wat die ontdekking nu zo bijzonder maakt: ook bij mensen vindt woordverwerking links in ons brein plaats, en intonatie-interpretatie rechts. Honden registreren dus zowel wat we zeggen, als hoe we het zeggen – een eigenschap die eerst werd gezien als uniek voor het mensenbrein. De honden combineren de woorden en klanken net als wij om de betekenis van een bepaalde opmerking te kunnen duiden, ontdekten de onderzoekers. Alleen als er een aanmoedigend commando werd uitgesproken met een prijzende intonatie, werd het beloningscentrum in hun hersenen actief. Een vlak uitgesproken ‘slim’ of een heel enthousiast ‘alsnog!’ was daarvoor niet voldoende.

0209WETdogDEF3

Wel was op de scans te zien dat honden de betekenisvolle commando’s sowieso registreren in hun linkerhersenhelft, ongeacht de klank. Als het baasje ongeïnteresseerd ‘goed zo’ zegt, begrijpt de hond het dus nog steeds – alleen voelt hij zich niet beloond. Andersom worden betekenisloze woorden niet in de linkerhelft vastgelegd, ongeacht de manier waarop ze worden uitgesproken. Dat toont aan dat de honden daadwerkelijk woordbegrip kennen. Toegegeven, ze kijken soms alsnog blij kwispelend op als hun baasje op hoge, kirrende toon totale nonsens uit, maar dat kan zijn omdat ze verwachten een nieuw commando te leren.

Honden in een fMRI-scanner stoppen om hun hersenrespons te bestuderen is overigens geen sinecure. Ze moeten minutenlang doodstil in de lawaaiige nauwe tunnel blijven liggen, omdat anders de metingen mislukken – soortgelijk onderzoek bij eigenzinnige katten zou waarschijnlijk veel lastiger zijn. De honden kregen (net als mensen) geluiddempende koptelefoons op tijdens de lawaaierige scans, vertelt onderzoeksleider Attila Andics per e-mail: „Tussen de scans door kregen ze via diezelfde koptelefoons de verschillende woorden te horen.”

Die woorden werden ingesproken door een hondentrainer, die ook aanwezig was om de honden op hun gemak te stellen. De Hongaarse wetenschappers wisten al dat het kon: ook in 2014 gingen er Hongaarse honden de fMRI-scanner in. Uit dat onderzoek bleek dat honden geblaf en menselijke non-verbale emoties (lachen en huilen) in hetzelfde gebied van hun rechterhersenhelft verwerken.