Hommage aan 25 jaar Michiel van Erp bij DWDD

De beste afleveringen van De Wereld Draait Door gaan vaak over een enkel persoon. Jubilaris Michiel van Erp was deze keer het stralende feestvarken.

Michiel van Erp wordt geëerd in 'DWDD' (VARA)

De beste afleveringen van De Wereld Draait Door (VARA) zijn vaak gewijd aan leven en werk van een enkel persoon. Dat kan zijn omdat zo’n held net overleden is, maar bij uitzondering ook wel eens als hommage in diens aanwezigheid (Willem Duys, Pieter Steinz).

Televisie- en filmregisseur Michiel van Erp (52) was nu het stralende feestvarken, niet vanwege slechte gezondheid, maar omdat hij 25 jaar voor televisie werkt en het Amsterdamse filmtheater Het Ketelhuis een retrospectief wijdt aan zijn werk.

Hilarische fragmenten uit zijn documentaires waren altijd al favorieten van De TV Draait Door en er is bijna niemand die niet valt voor zijn portretten, van Beatrix tot Kristel. In het vandaag gepresenteerde cahier Het Nederland van Michiel van Erp onderscheidt Floortje Smit vijf soorten typische hoofdpersonen: De Doorsnee Nederlander, De Homoseksueel, Travestiet of Transgender, De Gegoede Burger, De BN’ers en Leden van het Koninklijk Huis.

Nadat hij eerst vijf jaar kinderprogramma’s voor de VPRO had gemaakt, begon Van Erp in 1996 met de serie Lang Leve… (VARA), liefdevolle portretten, vaak ten voeten uit, van bij voorbeeld muziekkorpsen en andere vrijwilligersorganisaties. Van Erp zei er nu over: „Je moet niet de voorzitter interviewen, maar de vice-voorzitter, want die wil het worden, of nog beter: de vrouw van de vice-voorzitter.”

Het procédé werd steeds verder verfijnd, met een lange reeks van observerende gedragsstudies, die vaak werden vergeleken met het beste werk van voorganger Bert Haanstra. Met zijn eerste fictieserie Ramses (2014) won Van Erp de Zilveren Nipkowschijf en vele andere prijzen. Toneelgoeroe Ivo van Hove bekende in DWDD ernaar te hebben gekeken „met een gezonde jalousie de métier.”

En net als de bewieroking bijna onverdraaglijk wordt, is er aan het einde altijd nog Lucky TV dat hardhandig ingrijpt. In een gemene pastiche werd zelfs de stem van Van Erp zorgvuldig nagebootst: „Een nieuwbouwwijk met gewone mensen en hun gewone leventjes, niet creatief, zoals ik.”

Hoezeer ik ook Van Erp bewonder, ik moest er toch om lachen. Het is een karikatuur van de licht spottende toon die wel degelijk viel aan te treffen in het vroege werk. Ik moest daar destijds erg aan wennen.

Later had Van Erp dat niet meer nodig en liet hij mensen meer in hun waarde. Dat ze in beeld vaak iets aan het doen zijn (tuinieren, een bed opmaken) is een methode, zei de regisseur, met de bedoeling hen een beetje te ontregelen.

De observerende documentaire is al sinds de jaren 50 een genre waarin Nederlandse regisseurs bij uitstek excelleren. Van Erp ontwikkelde een variant die het best past bij een breed televisiepubliek, minder warm dan Haanstra, maar niet zo hard als Frans Bromet en niet zo voyeuristisch als soms in Man Bijt Hond (NCRV).

De ooit als acteur begonnen Van Erp vervolmaakt zijn intuïtieve werkwijze en feilloze mensenkennis nu als fictieregisseur. Dat vak zou hij wel eens nog beter kunnen gaan beheersen, getuige Ramses.