Het valt niet mee om Gülen-aanhangers te herkennen

Turkse kwestie

Na de coup in Turkije is het conflict tussen Erdogan en Gülen naar Nederland overgewaaid. Wie zijn die gülenisten eigenlijk?

Fethullah Gulen Foto AP / Chris Post

Er zijn mensen die beweren dat ze een Gülen-aanhanger aan hun kapsel kunnen herkennen. Dat zou heel knap zijn, want een ‘Gülen-kapsel’ bestaat niet. Mensen die sympathiseren met de beweging van geestelijke Fethullah Gülen (Hizmet-beweging) van het mannelijke geslacht hebben verschillende kapsels, vrouwen dragen soms een hoofddoek en soms niet. „Mensen die geïnspireerd zijn door Gülen zien er vaak wel verzorgd en netjes uit”, zegt Mehmet Cerit, hoofdredacteur van de Turks-Nederlandse krant Zaman Vandaag en aanhanger van de Hizmet-beweging.

Kijk bijvoorbeeld naar een foto van leden van ondernemersvereniging Hogiaf, ook geïnspireerd door Gülen. Je ziet een hele rij mannen keurig in pak. Er is er niet een zonder stropdas. Een enkeling heeft een snor maar een Gülen-aanhanger met een baard is een grote zeldzaamheid. Momenteel gaat het grapje rond onder Hizmet-aanhangers, dat ze een baard moeten laten staan om nog veilig over straat te kunnen. Andersom geldt niet: Een netjes geklede Turkse Nederlander is niet per definitie een Gülen-aanhanger.

Wat zijn eigenlijk in praktisch opzicht de verschillen tussen aanhangers van de Hizmet-beweging en andere Turkse Nederlanders? Gülen-aanhangers zijn moslim maar hebben geen eigen moskeeën, dat is het meest opvallende aspect. Bouw scholen, geen moskeeën, droeg Fetullah Gülen zijn aanhangers op. Hij denkt dat armoede en onwetendheid beter bestreden kunnen worden met onderwijs. En omdat de moskeegang voor met name de mannen verplicht is, maakten zijn aanhangers in Nederland tot de coup in Turkije in juli gebruik van moskeeën van andere Turkse religieuze organisaties – Dyanet, Milli Görüs, Süleymanci.

Minder vroom dan andere religieuze moslims zijn de gülenisten niet, dus daarin verschillen zij ook niet. Hardliners zijn het niet. „Ik bid vijf keer per dag, ik vast, ik eet geen varkensvlees”, zegt Mehmet Cerit. „Maar ik geef vrouwen een hand, soms ook drie zoenen. Daar heb ik geen enkele moeite mee, mijn vrouw ook niet.” Ons geloof zien wij meer als privékwestie, zegt Cerit. „Je zou ons kunnen vergelijken met liberale joden”, zegt hij. „Die participeren ook in de samenleving, zijn vaak niet eens herkenbaar als jood en bewaren geloofskwesties voor thuis.”

Lees ook Spreek Erdogan aan op zijn persbreidel, een opiniestuk van Cerit in NRC

Het grootste verschil tussen Gülen-aanhangers en andere Turks-Nederlandse groepen is wellicht de verbondenheid met Turkije. Het is inmiddels voor niemand meer een geheim dat Turkse Nederlanders (driekwart) zich in de eerste plaats Turk voelen en dan pas Nederlander. Ze gaan vooral om met andere Turkse Nederlanders, kijken thuis Turkse televisie, lezen Turkse kranten. Veel jongeren die in Nederland opgroeien zijn sterk op Turkije georiënteerd. Onder aanhangers van de Hizmet-beweging is die oriëntatie minder sterk. Als ze al naar het buitenland kijken dan is het eerder naar de Verenigde Staten waar hun leider in ballingschap leeft.

Lees ook Een machtige, broze man in de bossen van Pennsylvania, een portret van Fetullah Gülen

Hizmet-aanhangers zijn meer dan veel ander Turkse Nederlanders gericht op Nederland. „Ik leid de enige Nederlandstalige Turks-Nederlandse krant”, zegt Cerit, Er is geen andere groep die een eigen krant heeft. Maar om bij een Turkse Nederlander die thuis Nederlands spreekt, Nederlandse vrienden heeft en Nederlandse kranten leest te concluderen dat het om een gülenist gaat, is veel te kort door de bocht. Hij kan ook niet-religieus zijn. Of toevallig een Nederlandse vriendenkring hebben. Er rest maar een mogelijkheid: vragen.