Drugsbaron Pablo Escobar lokt toeristen naar Colombia

Narcos

Netflix zet vrijdag het tweede seizoen van Narcos online. De serie over Pablo Escobar laat in Medellín het narcoturismo bloeien. Daar zitten veel Colombianen niet op te wachten.

Foto Ronald de Hommel

Terwijl de ene na de andere toerist met hem op de foto gaat, staat Roberto Escobar er wat verdwaasd bij. Sinds in 1993 in de gevangenis een bombrief in zijn gezicht ontplofte, werken zijn zintuigen op halve kracht. Destijds zat hij in de cel als boekhouder van het drugskartel van zijn jongere broer Pablo. Vandaag ontvangt hij thuis toeristen die geïnteresseerd zijn in zijn wereldberoemde broer.

Het huismuseumpje vormt het slotstuk van een ‘Pablo Escobar Tour’ door Medellín. Een twee uur durende excursie langs Escobars graf en plekken waar hij bomaanslagen liet plegen. Onderweg vertelt gids Doris Giraldo in een wit minibusje over Escobar. De duizenden moorden die hij liet plegen, zijn uitstapje naar de politiek en zijn gewelddadige dood.

Drie Britse jongens in het gezelschap zijn de nacht ervoor wezen stappen en dommelen onderweg regelmatig weg. Maar eenmaal in het museum poseren ze stoer naast Roberto Escobar. Zodra hij weg is gewandeld, delen ze de foto met het thuisfront. „Dit gaan ze niet geloven!”

Robin Hood en Al Capone

Bijna een kwart eeuw na zijn dood, is de legende van Pablo Escobar springlevend. De drugsbaron duikt op in films, tv-series en popmuziek. In zijn thuisstad Medellín bieden reisbureaus excursies aan. Ook backpackers geboren na Escobars dood, zitten in hostels verdiept in Escobarboeken. De cokedealertjes in uitgaanswijk El Poblado prijzen hun witte poeder op straat aan met de slogan ‘coca de Pablo’.

„In de perceptie van veel buitenlanders blijft hij toch een mengeling van Robin Hood en Al Capone”, verklaart Juana Uribe de interesse. Ze is een nicht van de in opdracht van Escobar vermoorde presidentskandidaat Luis Carlos Galán en was in 2012 producent van ‘El Patrón del Mal’, een tv-serie over Escobar. Deze werd in Latijns-Amerika een kijkcijfersucces en bracht Netflix op het idee Narcos te produceren.

Die Amerikaanse serie, waarvan deze vrijdag het tweede seizoen beschikbaar komt, wordt in Colombia minder positief ontvangen dan de originele serie. Narcos zou de bekende vooroordelen en clichés over Colombia doen opleven. En de serie is een belangrijke aanjager voor Pablo-pelgrims om naar het land te komen.

Veel Colombianen – de medillenses in het bijzonder – zijn niet blij met de stap van narcoterrorismo naar narcoturismo. De bureaus achter de Pablo-tours moeten zich regelmatig verdedigen tegen kritiek. Het stadsbestuur van Medellín gaf Netflix dan ook geen toestemming voor de opnames van Narcos: de serie is in Bogotá geschoten.

Lees ook deze longread over Medéllin: Een stad die uit de dood herrees

Escobar blijft Colombianen verdelen

Colombia was vanwege zijn burgeroorlog, drugskartels en ontvoeringsindustrie lange tijd een weinig ideale vakantiebestemming. Maar de afgelopen tien jaar is het land veel veiliger geworden. Medellín – jaren de stad met het hoogste moordcijfer van de wereld – herrees en is nu een van de hipste steden van het continent. Steeds meer buitenlanders geloven de slogan van het landelijk toerismebureau: ‘Colombia, het enige gevaar is dat je er niet meer weg wilt’. Dat er, nu het geweld geluwd is, bezoekers komen die geïnteresseerd zijn in juist datzelfde geweld is een pijnlijke paradox.

Daar komt bij dat Escobar de Colombianen blijft verdelen. Een deel roemt hem nog steeds omdat hij zijn narcorijkdom ook rondstrooide in arme wijken. Anderen herinneren aan zijn brute geweld tegen criminele concurrenten, rechters, agenten, politici, journalisten en burgers.

Toch schrikt ook de Colombiaanse staat er niet voor terug de erfenis van Escobar toeristisch te gelde te maken. Op drie uur rijden van Medellín, aan de snelweg naar hoofdstad Bogotá, ligt het Parque Tématico Hacienda Nápoles, op voorheen het belangrijkste landgoed van Pablo Escobar. Hier liet hij een volwaardige zoo met exotische dieren aanleggen. Hij bouwde een arena voor stierengevechten, bezat een verzameling dinobeelden en beschikte over een landingsbaan. Ook gewone burgers konden dit absurde attractiepark aan de snelweg naar Bogotá bezoeken.

Weet jij wat er wel en niet waar is over Escobar?: Doe de Grote Narcosquiz

Na de confiscatie door de staat is het uitgebreid met een zwemparadijs en horeca. Ecobars villa is plat gebulldozerd en het zwembad volgestort. In een uithoek van het park is onder de titel ‘De Staat overwon’ een expositie ingericht over Escobar. Historische voorpagina’s met zijn grootste aanslagen worden begeleid met ronkende teksten die zijn verdorvenheid onderstrepen. Er wordt neerbuigend gesproken over Colombianen die Escobar nog als een held vereren. Terwijl de tours in Medellín vooral door buitenlanders worden gevolgd, zijn de bezoekers hier vooral Colombianen.

De familie-Uribe uit Ibagué loopt nog nadruppelend van de wildwaterbaan langs de foto’s. Oudere familieleden worden teruggeworpen in de tijd. „Het waren loden jaren”, zegt pater familias Jorge Uribe. „En we betalen er nog steeds de prijs voor. Door Pablo Escobar heeft ons land tot op de dag vandaag een slechte naam.”

Escobars thuisstad Medellín is nu een van de hipste steden van Zuid-Amerika

Even verderop staat Nelson Ortíz met zijn vriendin Dahiana Medina selfies te nemen bij een verzameling uitgebrande, verroeste oldtimers van Escobar. Ortíz werd geboren in het jaar na diens dood. „Mijn leraar was heel negatief over hem. Maar ik heb ooms en tantes die ook goed over hem spraken. Dat hij ondanks zijn geweld ook veel geld achterliet voor de armen.”

Mentaliteit van makkelijk geld

Ortíz meent dat het land nog steeds door Escobar getekend wordt. „Door hem deed de mentaliteit van ‘makkelijk geld’ zijn intrede. Die roei je niet zo maar uit.” Het is een stelling die in gesprekken over Escobar vaak voorbijkomt in Colombia en die ook de tentoonstelling uitdraagt: Escobar en zijn drugs zouden het land gecorrumpeerd hebben.

Volgens tv-producente Juana Uribe is dat maar een deel van het verhaal. „Die mentaliteit van ‘makkelijk geld’ kon zo eenvoudig zijn intrede doen, omdat Colombia een zeer ongelijke samenleving is. Waarin het lastig is op basis van wat je kunt sociaal te klimmen, dat kan enkel met de juiste contacten of geld. Dat kun je niet alleen Escobar aanrekenen. Zo is onze maatschappij al eeuwen.”

Haar tv-serie ging ook veel dieper in op Escobars contacten met politiek, zakenleven en media in Colombia. In Narcos, dat de jacht van een Amerikaanse DEA-agent op Escobar vertelt, blijven die banden meer op de achtergrond. Uribe begrijpt dat die verhaallijn voor een buitenlands publiek beter werkt. Maar ze vindt het wel jammer. „Uiteindelijk is het verhaal van Escobar en al zijn machinaties meer House of Cards dan Narcos.”