Hoe hygiënisch is een vaatwasmachine?

Durf te vragen Is een vaatwasser een moordmachine? De sluitrand is een schimmelhabitat.

Wanneer ik na de zes piepjes de dampende vaatwasser opendoe, liggen er plasjes water in de kuiltjes van de onderkanten van kopjes en schaaltjes. In dat water zit soms wat grijsbruin gruis. Zat dát in het water dat mijn vaat zojuist heeft schoongespoeld!? Hoe hygiënisch is een afwasmachine eigenlijk?

De afgelopen jaren zijn er een aantal wetenschappelijke publicaties verschenen over het microbiële leven in vaatwassers. Vooral de zwarte, rubberen rand die de deur afsluit blijkt een geliefde plek te zijn voor bacteriën en schimmels. Medisch mycoloog Sybren de Hoog van het Westerdijk Fungal Biodiversity Institute in Utrecht onderzocht de schimmels op die zwarte rand. Samen met Sloveense onderzoekers. Ze bemonsterden 189 machines, verspreid over zes continenten, en publiceerden hierover in 2011 in Fungal Biology. 62 procent van de vaatwassers heeft schimmels op die rand zitten. En in eenderde van de gevallen huizen er Exophiala dermatitidis of Exophiala phaeomuriformis. Dat zijn zwarte gisten die op warme plekken voorkomen, in de tropen en in sauna’s bijvoorbeeld. Voor gezonde mensen zijn ze nauwelijks een gevaar, maar in de longen van mensen met een verzwakt immuunsysteem kunnen ze wel een schimmelinfectie veroorzaken.

Enorme herrie

Die bevinding leverde toen veel publiciteit op. De Hoog aan de telefoon: „Dat was een enorme herrie toen. Er verschenen stukken met titels als: My dishwasher wants to kill me!”, vertelt hij. „Dat is onzin. Je ademt voortdurend schimmels in. Ga maar eens lekker gezond in het bos hardlopen. Je krijgt dan ook van alles binnen, de schimmel Aspergillus bijvoorbeeld. Zolang je gezond bent gebeurt er niets. Ik heb nog steeds een vaatwasser.”

Maar de Sloveense onderzoekers denken wel dat vaatwassers ziekteverwekkende soorten in huis kunnen verspreiden, schrijven ze in een publicatie in 2016. Naast de rand, bestudeerden ze ook de sproeier, de rekjes, de deur en het waterreservoir. Overal vonden ze schimmels, 503 stammen maar liefst. Maar de rubberen rand bleef de meest geliefde habitat.

Ook vinden ze in keukens mét een vaatwasmachine meer soorten schimmels dan in keukens zonder. Dat zou te verklaren zijn door de waterdamp die vrijkomt als je een vaatwasser opent. Sporen kunnen dan naar buiten komen.

Serviesstukken

Maar hoe schoon is de vaat zelf nou? Dat is minder uitgebreid onderzocht. De onderzoekers bestudeerden slechts 44 serviesstukken, waarvan 14 met de hand afgewassen en 30 in de afwasmachine. Op 18 procent daarvan vonden ze wat schimmels. Alleen niet de zwarte gistschimmel.

Microbioloog Prem Krishnan Raghupathi deed vergelijkend vaatwasonderzoek voor zijn promotie aan de Universiteit van Gent. Hij vond geen micro-organismen op schoon servies. „Maar er is wel kans op kruisbesmetting. Wanneer je de rubber rand aanraakt bijvoorbeeld.”

Hij vertelt dat ze die zwarte rand in het laboratorium altijd schoonmaakten met azijn. „Maar het kan dat die bacteriën daar resistent tegen worden.” Daarom zou hij het eigenlijk mooier vinden dat fabrikanten vaatwassers zouden ontwerpen zonder rubber rand.

Maar wat moet ik nou met dat bruine gruis aan de onderkant van mijn kopjes? „Dat zijn waarschijnlijk toch wat etensresten in het water”, zegt Raghupathi. „Het beste is om de vaat na te drogen met een schone theedoek, en het servies dan meteen in de kast te zetten.”

Lees over de hygiëne van het vaatdoekje: ‘Supersterk’ doekje met minder bacteriën