Turkse twisten aan de schoolpoort

‘Gülenscholen’ Rechtszaken, dreigbrieven. De spanning loopt op rond Nederlandse ‘Gülenscholen’. Maar ouders mogen toch wel praten over de school van hun kinderen?

Op basisschool Cosmicus in Rotterdam kwamen op de eerste schooldag, afgelopen maand, een aantal leerlingen onder politiebewaking naar school. Foto Frank de Roo

Toen ze vorige week het Turkse advocatenkantoor Köse in Rotterdam belde, durfde een moeder van drie kinderen niet te zeggen waarvoor ze belde. „Want je weet niet aan welke kant mensen staan. Aan die van Erdogan, of die van Gülen?” De secretaresse van Köse vroeg de vrouw om één woord te noemen. „Ik zei: basisschool. En toen zei ze: u zit hier goed mevrouw.”

Advocaat Ejder Köse kwam meteen aan de telefoon. Hij had die week al meer ouders aan de lijn gehad. Turks-Nederlandse ouders, die bang en verontrust zijn. „Omdat ze van de school van hun kinderen dreigbrieven ontvangen.” Waarin staat dat ze andere ouders niet mogen oproepen hun kinderen van school te halen.

Sinds de couppoging in Turkije half juli staan de verhoudingen binnen de Turkse gemeenschap op scherp. En de sfeer tussen Turks-Nederlandse ouders en scholen die geassocieerd worden met Gülen (de prediker die president Erdogan verantwoordelijk houdt voor de mislukte coup in juli) wordt steeds grimmiger.

Honderden ouders haalden de afgelopen weken hun kinderen van één van de zes ‘Gülenscholen’ in het land (echte Gülenscholen bestaan niet, ze zijn wel opgericht vanuit de Gülen-filosofie maar streven naar eigen zeggen geen politieke doelen na). En die onderwijsinstellingen proberen dat nu tegen te gaan. Met omstreden brieven en snelle rechtszaken.

Landverraders

Zo staan vier Turks-Nederlandse ouders vrijdag voor de rechter in Zaandam. Ze hebben hun kinderen van de islamitische basisschool De Roos gehaald. En de Stichting Islamitisch Onderwijs Zaandam (SIOZ), waar de school onder valt, spant een kort geding aan tegen de vaders en moeders. Die zouden namelijk andere ouders hebben opgeroepen hun kinderen van school te halen, via WhatsApp-groepen en op Facebook. De ouders, zo vertelt de advocaat van de stichting, noemen de school een terroristische organisatie. Ze zeggen dat De Roos gesloten zou moeten worden. En ze schrijven dat ouders met kinderen op de school landverraders zijn en dat een reis naar Turkije wel eens met een arrestatie zou kunnen eindigen.

Erg intimiderend, zegt Dekker. Voor ouders en voor het personeel. „We willen rust en veiligheid. En daarom moet dit stoppen”, zegt de advocaat. Maar er is nog een reden. De consequenties van de leegloop op school zijn groot. Maandag kwamen er circa 150 kinderen niet opdagen, bijna een derde van het totaal aantal leerlingen. „Als die allemaal uitgeschreven worden, dan is dat een financiële strop. En gaat De Roos mogelijk failliet.”

De school hoopt dat als de rust terug is, ouders hun kinderen weer durven te brengen. Of die wens realistisch is, weet Dekker niet. „Je weet niet wat een kort geding teweegbrengt, het kan goed doen maar het kan ook olie op het vuur zijn.”

En het kort geding volgt op een omstreden brief die de school vorige week naar de vier ouders stuurde. Daarin stond dat zij moesten stoppen met hun negatieve uitlatingen, anders zou De Roos een vergoeding eisen van 35.000 euro, voor de geleden imagoschade.

„Ik weet niet of dat zo handig was”, zegt advocaat Dekker, die hier naar eigen zeggen niet bij betrokken was. Maar het is natuurlijk actie, reactie; zo’n brief komt niet uit de lucht vallen, vertelt hij. „Toch zouden de ouders nu misschien kunnen zeggen: de school maakt ons monddood.”

En dat is ook precies wat hier gebeurt, zegt advocaat Ejder Köse uit Rotterdam. Hij sprak de vier ouders uit Zaandam, die zochten contact toen ze de brief ontvingen. Net als de moeder uit Rotterdam, die bijna exact dezelfde aangetekend brief kreeg. Maar dan van de Cosmicus basisschool in de havenstad, waar haar kind tot voor kort op zat.

In de brief die zij ontving, stond dat zij telefonisch ouders had benaderd om hen te motiveren ook de kinderen van school te halen. Zij werd gesommeerd om hier binnen 24 uur mee te stoppen. Anders zou er een claim van 15.000 euro volgen.

De moeder vertelt dat ze er nachten niet van kon slapen. „Straks hebben ze het op ons gemunt. In Turkije zijn mensen vermoord, je weet niet wat er allemaal kan gebeuren. Misschien zijn wij de eerste slachtoffers in Nederland. En ik heb kinderen.”

En ja, de moeder had, vertelt ze, aan twee ouders gevraagd of zij overwogen om weg te gaan. „Maar daar bleef het bij.” Köse zegt: „En dat mag gewoon. Je mag met andere ouders praten over de school van je kinderen, ook als dat erg negatief is. Dat is vrijheid van meningsuiting.”

Vrijheid van meningsuiting

Advocaat Marcel Dekker, die SIOZ bijstaat, stelt dat er vrijheid van meningsuiting is, maar dat de ouders in Zaandam zich schuldig hebben gemaakt aan valse beschuldigingen, een onrechtmatige daad. „En dat is wel strafbaar.” Waar de scheidslijn tussen vrijheid van meningsuiting en een stapje verder ligt, daar moet de rechter naar kijken vrijdag.

De Cosmicus basisschool in Rotterdam heeft geen verdere juridische stappen ondernomen tegen de moeder met de drie kinderen. Een woordvoerster van de stichting waar de onderwijsinstelling onder valt, zegt dat de brief heeft geholpen. „De rust is wedergekeerd.” De school heeft 50 afmeldingen binnen, volgens de zegsvrouw. „Maar er komen weer nieuwe aanmeldingen.”

De moeder met de drie kinderen is zo bang van de brief dat ze niet meer met andere ouders durft te praten. De spanningen onderling op de school zijn groot, weet een 31-jarige Rotterdamse moeder. De vrouw heeft twee zoons op het Cosmicus in Rotterdam en is druk op zoek naar een andere basisschool – „omdat ik niet wil dat mensen denken dat ik een Gülenaanhanger ben”. Ze vertelt dat ouders op het schoolplein nauwelijks met elkaar praten. „Mensen vertrouwen elkaar niet meer. Ze weten niet wie voor Gülen is en wie Erdogan steunt.” Volgens haar houden de leerlingen op school zich hier ook mee bezig; aan welke kant sta jij? „Dat wil ik niet”, zegt ze. „Ik leer mijn kinderen respect te hebben voor iedereen. En niet te denken in groepen.”

Woede en frustratie

Het liefst wilde de moeder van de drie kinderen de directie van de school uitschelden. „Gewoon uit woede en frustratie.” Maar ze doet het niet. „Want dat is precies wat Gülenaanhangers willen”, zegt advocaat Köse. „Ze provoceren, ze willen dat mensen boos worden en ruzie maken. Zodat er aangifte gedaan kan worden. En zodat ze kunnen zeggen: wij zijn de slachtoffers.” Dat is niet waar, zegt advocaat Dekker. „Het is écht de bedoeling om de rust weer terug te brengen.”

Geen van de ouders in dit verhaal durfden met hun naam in NRC.