Geruzie over de dood van IS-strateeg Al-Adnani

De architect achter de aanslagen van IS in het buitenland is om het leven gekomen. Maar wie heeft hem gedood: de Russen of de Amerikanen?

Foto AP

Islamitische Staat heeft dinsdag haar belangrijkste woordvoerder en propagandist verloren. Maar ook als ‘martelaar’ slaagt de haatprediker Abu Muhammad al-Adnani er nog probleemloos in de vijanden van IS tegen elkaar uit te spelen.

Dinsdag zei het Pentagon dat de auto van Adnani doelwit was geweest van een Amerikaanse drone-aanval, maar dat zijn dood nog niet met volledige zekerheid was vastgesteld. De VS hadden vijf miljoen dollar op zijn hoofd gezet. Totaal onverwachts meldde Moskou een dag later dat het Russische gevechtsvliegtuigen waren die de auto van de prominente IS-leider onder vuur hadden genomen, met een fatale afloop voor Adnani.

Volgens het Russische ministerie van Defensie werd in totaal een veertigtal rebellen gedood, en wordt die claim bevestigd door „verschillende inlichtingenkanalen”.

Wraak

Islamitische Staat kwam dinsdag zelf als eerste naar buiten met het nieuws over het overlijden van Adnani. De organisatie zweert wraak te nemen. Vermoedelijk vond de aanval plaats in of bij het stadje al-Bab, ten noordwesten van Aleppo op de weg naar Manbij.

In die regio wordt dezer dagen hevig gevochten. De welbespraakte Adnani was er juist naar toe gegaan om de strijders van IS, die aan de verliezende hand lijken te zijn, een hart onder de riem te steken.

Alleen daarom al is het sneuvelen van Adnani een grote psychologische klap voor IS. Maar meer dan dat is zijn dood een gevoelig tactisch verlies voor de organisatie. Adnani speelde de afgelopen jaren een sleutelrol bij het beramen van terreuraanslagen in het Westen.

Oratorisch talent

Adnani, eigenlijke naam Taha Subhi Falaha, werd vermoedelijk in 1977 of 1978 geboren in de Syrische stad Binnish, even buiten Idlib op de weg naar Aleppo. In 2003 trok hij naar buurland Irak om zich aan te sluiten bij de jihadistische opstand van Al-Qaeda tegen de Amerikaanse en andere buitenlandse invasietroepen. Hij werd verschillende keren opgepakt, en zat vanaf het midden van de jaren 2000 een aantal jaren in Amerikaanse detentie, volgens sommige bronnen in totaal zes jaar. Al in die periode deed hij van zich spreken door zijn organisatorisch en oratorisch talent.

In 2014, nadat het tot een breuk was gekomen met Al-Qaeda en hij openlijk afstand nam van zijn oude leermeester, Al-Qaeda-leider al-Zawahiri, werd Adnani een van de belangrijkste vormgevers van IS. Aanvankelijk richtte de organisatie zich op Irak en Syrië, maar al snel werd de blik ook naar buiten gericht.

In september 2014 vestigde Adnani internationaal de aandacht op zich door in een audioboodschap sympathisanten in de Westerse wereld op te roepen aanslagen te plegen en ongelovigen te doden. Daarin zei hij:

„Sla zijn hoofd in met een steen, slacht hem af met een mes, of rijd over hem heen met je auto.”

Afgelopen mei nog bestempelde hij de islamitische vastenmaand als maand van invasie en jihad. „Maak van deze maand, met de wil van God, een maand van ellende voor de ongelovigen overal ter wereld”, zei hij.

„De kleinste actie die jullie uitvoeren in het hart van hun land is ons dierbaarder dan de grootste actie van ons.”

Woorden en daden

Recente terreurdaden, zoals de aanslagen in Parijs (november 2015), Brussel (maart dit jaar) en Orlando (in de vastenmaand juni) laten zien dat zijn woorden niet zonder gevolgen zijn gebleven. Als architect van de buitenlandse operaties van IS was Adnani cruciaal voor het inspireren van sympathisanten in het Westen en het rekruteren van potentiële aanslagplegers: het mobiliseren van zogeheten ‘lone wolfs’ (Orlando) en van ‘slapende cellen’, zoals bij de aanslagen in Parijs en Brussel. Aangenomen wordt dat bijvoorbeeld het brein achter de aanslagen in Parijs, de enkele dagen later in Saint-Denis gedode Belg Abdelhamid Abaaoud, zijn instructies rechtstreeks van Adnani kreeg.

Nu moet IS op zoek naar een nieuwe charismatische topman die de mondiale ambities van haar jihad concrete vorm kan geven – terwijl het afgelopen jaar al verschillende andere leiders werden uitgeschakeld. Maar analisten waarschuwen ook dat IS mogelijk nog steeds flexibel genoeg is om haar leiderschap te vernieuwen. Ondanks de grote verliezen die ze op de grond lijdt in Irak en Syrië.