Hij blijft zitten voor het Amerikaanse volkslied, ook al kost het hem zijn carrière

American football

Quarterback Colin Kaepernick staat uit protest niet op voor het volkslied. Amerika reageert geschokt.

Quarterback Colin Kaepernick (7) aan de zijlijn tijdens de wedstrijd tegen de Atlanta Falcons afgelopen november. „Als ze het football van me afpakken, weet ik in ieder geval dat ik opstond voor wat juist is.”Foto Ezra Shaw/Getty ©

Daar zat hij, op een bankje aan de zijlijn, tussen de oranje vaten met sportdrank. Om hem heen was iedereen opgestaan. Hand op hun hart, of achter hun rug. Hun ogen dicht, of niet, zachtjes meezingend. Het volkslied gaat door elke patriottische vezel in het lichaam van de gemiddelde Amerikaan, het verbroedert vijftig eigengereide staten tot een land dat volgens die gemiddelde Amerikaan het beste, mooiste en grootste ter wereld is. Uit het volkslied, uit de vlag, spreekt trots. Colin Kaepernick, quarterback voor de San Francisco 49ers, kan niet trots zijn. Niet op een land dat volgens hem „zwarte en andere niet-witte mensen onderdrukt”. Dus hij bleef afgelopen vrijdag tijdens een van de oefenwedstrijden voorafgaand aan het nieuwe seizoen zitten op dat bankje aan de zijlijn. En dat heeft veel losgemaakt.

Op tv-beelden was het niet te zien, de commotie ontstond na deze foto. Kaepernick zit onder in beeld:

Twitter avatar jenniferleechan Jennifer Lee Chan This team formation for the National Anthem is not Jeff Fisher approved. #HardKnocks https://t.co/SqHHdw0aoj

Het was een nadrukkelijk protest tegen de ongelijke behandeling van niet-witte mensen in de Verenigde Staten, tegen profilering op basis van huidskleur, tegen excessief politiegeweld. De 28-jarige Kaepernick - zoon van een zwarte vader en witte moeder, maar geadopteerd door twee witte ouders – is door te blijven zitten opgestaan als een stem die er tot nu toe in het American football nog niet zo luid was geweest. Wellicht geïnspireerd door wat er vorige maand gebeurde tijdens de uitreiking van de ESPYS, de prijzen voor de beste sportprestaties van het jaar. Toen spraken vier van de bekendste basketballers van het land – LeBron James, Carmelo Anthony, Dwyane Wade en Chris Paul – zich na de grote schietpartijen in Baton Rouge en Dallas uit over racisme in de VS, en over politiegeweld. James riep daarbij andere sporters op in actie te komen.

Wellicht gaat zijn inspiratie verder terug in de sportgeschiedenis, naar de grote namen die zich tijdens hun carrière verzetten en zich uitspraken over maatschappelijke en politieke kwesties. Muhammad Ali bijvoorbeeld, wiens boks-erfenis minstens zo bekend is als zijn activisme. Hij weigerde militaire dienst als zwarte bekeerde moslim; hij zou nog liever de gevangenis in gegooid worden dan mogelijk zijn „broeders” neer te moeten schieten, mensen die hem niets hadden misdaan. Hij verloor zijn wereldtitel en mocht niet meer boksen, totdat het Hooggerechtshof zijn straf terugdraaide. Of atleten Tommie Smith en John Carlos, die tijdens een inmiddels beroemde medailleceremonie op de Olympische Spelen van 1968 hun vuist in de lucht staken, uit solidariteit met de zwarte bevolking. Kaepernick is ook niet de eerste die besluit te zitten tijdens het volkslied, basketballer Mahmoud Abdul Rauf deed het in 1996, met eenzelfde boodschap.

Trump

Die laatste ondervond meteen hoe gevoelig dit ligt, en Kaepernick ondervindt dat nu. Niet opstaan voor het volkslied in een land met zulk diepgeworteld patriottisme is voor velen nog net geen heiligschennis, en dat ook nog in de populairste sport. „Maar dit is groter dan ik, dus zou het egocentrisch zijn om de andere kant op te kijken”, zei Kaepernick deze week over zijn besluit. Zijn ploeg en de National Football League (NFL), de profbond, verdedigden de quarterback: het staat hem vrij om te blijven zitten, dat is de individuele keuze van de speler. De 49ers wilden dan het liefst ook snel door met de voorbereiding op het nieuwe seizoen.

Maar de kwestie is de club allang ontstegen. Geen coach en geen speler die er deze week niet naar is gevraagd. De reacties varieerden van zeer fel – oud-teamgenoot Alex Boone vond dat Kaepernick wat „fucking respect” moet tonen, vooral voor de mensen die hun leven waagden voor het land – tot reacties die vooral hinkten op twee gedachten: het is goed dat hij een groot probleem wil aankaarten, maar ik kan me niet vinden in de manier waarop hij dat doet. De politiebond in San Francisco had geen goed woord over voor Kaepernick, en noemde hem „naïef” en „ongevoelig”. Van presidentskandidaat Donald Trump moest hij „wellicht een land zoeken dat beter is voor hem”. Het Witte Huis liet weten niet achter de gevoelens van Kaepernick te staan, maar verdedigde wel zijn vrijheid die op welke manier dan ook te uiten.

Sportieve zelfmoord

Maar is het sportieve zelfmoord? Laat dit net de week zijn waarin alle ploegen in de NFL definitief besluiten welke spelers bij het uiteindelijke team zullen horen dat het seizoen begint. Een ‘rookie’ van de Philadelphia Eagles zei hetzelfde te willen als Kaepernick, maar kwam daarop terug; zijn manager had het met klem afgeraden. Ook die weet wat voor conservatief bolwerk de NFL nog steeds is.

Voor Kaepernick zou het eerder een laatste zetje de afgrond in kunnen zijn. Want hij is niet meer het grote talent dat hij was in 2012 en 2013, de behendige leider van een sterk team, een team dat hij als jonkie naar de Super Bowl wist te dirigeren. Vorig seizoen werd hij al op de bank gezet en werd back-up Blaine Gabbert de grote man bij de 49ers. Hij wilde na vorig seizoen eigenlijk ook weg, bang dat hij definitief uit de gratie was geraakt. Maar een transfer ketste af.

Kaepernick kreeg de belofte van de nieuwe coach Chip Kelly dat hij zich weer kon bewijzen. Maar de oefenwedstrijd tegen de Green Bay Packers van afgelopen vrijdag was pas zijn eerste in de voorbereiding, vanwege een schouderblessure. Veel heeft hij nog niet gedaan om zijn startende rol weer terug te krijgen. Dan helpt het ook niet dat Kaepernick de club veel geld kost als ze hem besluiten te houden. En zeker niet dat Kaepernick nu een mogelijke afleiding is door iets wat niet met de sport zelf te maken heeft. Kaepernick zelf beseft dit. „Als ze het football van me afpakken, dan weet ik in ieder geval dat ik opstond voor wat juist is.”