VN betalen tientallen miljoenen aan Syrisch regime

De Verenigde Naties hebben tientallen miljoenen dollars betaald aan bedrijven en organisaties die verbonden zijn aan het regime van Bashar al-Assad, blijkt uit een onderzoek van The Guardian.

Bashar al-Assad Foto AFP PHOTO

De Verenigde Naties betalen een hoge prijs om te kunnen werken in Syrië. Om de omvangrijke hulpoperatie mogelijk te maken hebben de VN tientallen miljoenen dollars betaald aan bedrijven en organisaties die nauw verbonden zijn aan het regime van president Bashar al-Assad. Vele daarvan staan op de sanctielijst van de Verenigde Staten en de Europese Unie.

Dat blijkt uit onderzoek dat de Britse krant The Guardian maandag heeft gepubliceerd. De krant baseert zich op honderden contracten die de VN hebben gesloten sinds de oorlog in 2011 begon. Ook sprak de krant met mensen binnen de VN, die de hulpoperatie coördineren en het geld verdelen, en met medewerkers van lokale en internationale ngo’s die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering.

De krant kreeg tevens inzage in een onderzoek van Reinoud Leenders, een Nederlandse academicus die is verbonden aan King’s College in Londen. Hij interviewde veel hulpwerkers. Volgens hen vertonen sommige VN-functionarissen tekenen van het ‘Stockholm Syndroom’ – een psychologische aandoening waarbij gijzelaars begrip krijgen voor hun gijzelnemers.

Leenders vindt dat de VN hun werkwijze moeten aanpassen omdat de hulpoperatie nu te veel wordt gedicteerd door Damascus. „Sinds de operatie in Syrië in 2012 werd uitgebreid, hebben [de VN] lucratieve bemiddelingscontracten gesloten met handlangers van het regime, die bekend staan als de financiers van de repressie en de bloeddorst die deze crisis juist hebben gecreëerd”, schrijft hij in een opiniestuk in The Guardian.

VN: geen andere keuze

De VN zeggen geen andere keus te hebben dan in zee te gaan met mensen als Rami Makhlouf, de neef van Assad en tevens de rijkste man van Syrië. Makhlouf leidt een groot netwerk van organisaties en bedrijven. Een daarvan is Syriatel, het grootste telecombedrijf van het land, waaraan de VN de afgelopen jaren 700.000 dollar hebben betaald.

Een andere is de vereniging Al-Bustan, die voor bijna 268.000 dollar water, sanitatie en winterkleding leverde aan Unicef. Het VN-kinderfonds nam daarbij voor lief dat Al-Bustan een dekmantel is voor milities van het regime die verdacht worden van oorlogsmisdaden. De VS en de EU hebben sancties ingevoerd tegen Makhlouf. Maar de VN zeggen dat ze alleen gebonden zijn aan sancties van de Veiligheidsraad.

Volgens critici is het vooral het regime dat profiteert. Van de 1,1 miljard dollar die de VN vorig jaar hebben uitgegeven, stroomde 900 miljoen via Damascus. Het regime bepaalt de inhoud en de bestemming van hulpkonvooien. Onder druk van Damascus werd zelfs het Humanitarian Response Plan voor 2016 aangepast. Passages waarin belegeringen en geweld door het regime werden aangevoerd als reden voor ontheemding werden geschrapt.

De VN verdedigen zich met het argument dat ze nog nooit in zo’n moeilijke omgeving hebben gewerkt als Syrië

De kritiek op deze aanpak is niet nieuw. Hulporganisaties vinden al langer dat de VN te veel concessies doet aan het regime, uit angst dat de hele operatie in gevaar komt. Dat is niet helemaal ten onrechte. Visumaanvragen voor VN-medewerkers worden vaak geweigerd of opgeschort.

Tot nu toe kwam de kritiek maar mondjesmaat naar buiten. VN-functionarissen en ngo-medewerkers die in de media hun frustratie uitten, deden dat meestal anoniem. En nog steeds. Anonieme bronnen zeiden tegen The Guardian dat er binnen de VN een „zwijgcultuur” heerst als het om Syrië gaat.

De VN verdedigen zich met het argument dat ze nog nooit in zo’n moeilijke omgeving hebben gewerkt als Syrië. Een woordvoerder tegen The Guardian:

„Onze keuzes in Syrië zijn beperkt door een zeer onveilige omgeving waar het extreem uitdagend is om bedrijven en partners te vinden die actief zijn in belegerde en moeilijk bereikbare gebieden.”

Hulporganisaties die actief zijn in conflictgebieden weten dat geregeld concessies moeten doen aan strijdende partijen. Ze verzwijgen misstanden of laten zich vertellen waar ze mogen werken. Anders blijven kwetsbare mensen verstoken van hulp. Het is een voortdurende afweging of het redden van levens op korte termijn opweegt tegen de negatieve gevolgen op de lange termijn. Dit is ook in Syrië het geval. De VN zeggen dat de hulpoperatie miljoenen levens heeft gered.