Verzet neemt afscheid maar mag niet worden vergeten

nrcvindt

Ze namen extreme risico’s, omdat ze vonden dat ze dat moesten doen. Ze redden Joodse kinderen uit de handen van de Duitse bezetter. Ze brachten onderduikers in veiligheid. Ze waren actief in knokploegen, vervoerden wapens, verspreidden illegale publicaties. Ze bestreden en ondermijnden de nazi’s met uiteenlopende daden die alle verboden waren op straffe des doods. Ze putten moed uit Vera Lynns We’ll meet again: … don’t know where, don’t know when / But I know we’ll meet again some sunny day…”

Ze waren jong, soms zeer jong. Nu zijn ze oud, zeer oud.

Ze overleefden de bezetting en ze kwamen sinds 1974 een keer per jaar samen. Om te praten over de gruwel van de Tweede Wereldoorlog en ook anderen eraan te herinneren dat het mogelijk is geweest: effectief verzet.

Aanvankelijk waren ze met een kleine negenduizend. Maar de tijd verstrijkt. Nu zijn ze nog maar met 116 en zonder uitzondering hoogbejaard. Ze overwonnen de wisse dood die zij destijds riskeerden, maar het eeuwige leven hebben zelfs zij niet.

Het is mooi geweest, vinden ze. Dit was de laatste keer dat ze zich gezamenlijk manifesteerden, dit was de laatste ‘Dag van het Verzet’. En met dat besluit luiden ze de laatste keer in dat Nederland hen als groep kan bedanken voor wat ze durfden en deden. Voor de bodem die ze legden onder de vrijheid die nu gewoon is.

Hun nalatenschap is de uitdaging om de herinnering levend te houden aan wat zij deden en vooral aan het waarom. Hun impliciete opdracht is groot: die herinnering moet vruchten dragen en relevant worden gehouden.

Structurele educatie is van groot belang, nu er binnenkort geen getuigen meer zijn die de duizend verhalen van de oorlog uit de eerste hand kunnen vertellen. De Tweede Wereldoorlog dient voor geen enkele leerling een ‘verplicht nummer’ te zijn en evenmin een theoretisch onderdeel van het vak geschiedenis: dit is wat Nederland verwond heeft en vervolgens gevormd. Jullie maken daar deel van uit, waar je herkomst ook ligt.

Behalve om kennis draait het om het besef dat de situatie waarin de dappere verzetsvrouwen en -mannen zich genoodzaakt zagen op te treden, zich opnieuw kan voordoen. Met een ander gezicht, in een andere vorm. Waakzaamheid daarentegen gedijt bij opvoeding in beschaving, bij het erkennen van normen en fatsoen. Het zijn ouderwetse termen maar ze zijn duidelijk. En ze zijn handzaam ter definitie van waar de verzetsmensen voor streden: niemand uitsluiten, niet naïef zijn, maar wel medemenselijk. Barmhartigheid kennen. Pal staan voor wat het leven waardevol maakt.