Blanke rebel in de burgeroorlog

Acteur Matthew McConaughey zweet in ‘Free State of Jones’ uit iedere porie charisma****.

Matthew McConaughey als Newt Knight, dan hospik, in Free State of Jones ©

Newt Knight (1837-1922) is een controversieel figuur in Mississippi. Een zuiderling die vanuit de moerassen van Jones County met een legertje keuterboeren en gevluchte slaven een sluwe guerrilastrijd voerde tegen de Confederatie tijdens de Amerikaanse burgeroorlog. Een rijkeluisoorlog gevochten door arme sloebers, vond Knight, die deserteerde toen de ‘20 Negro Law’ zonen van plantagehouders vrijstelde van dienstplicht terwijl belastinginners zijn boerderij plunderden.

Robin Hood of verrader? Op foto’s zie je een formidabele man met diepliggende blauwe ogen: hij lijkt nogal op Matthew McConaughey, de acteur die in Hollywood zo’n beetje het gezicht van het ‘goede’, relaxte zuiden is en die al jaren vlaste op de rol van Newt Knight. Free State of Jones is het passieproject van regisseur Gary Ross, die eerst superhit The Hunger Games moest scoren voor hij het groene licht kreeg om deze vergeten episode te verfilmen. Het succes van Lincoln, 12 Years a Slave en Django Unchained hielp ook.

De film, die vrij dicht bij de feiten blijft, is in Amerika zuinigjes ontvangen: een beetje plechtstatig, zo moet je geloven, en vooral geschikt voor educatieve doeleinden. Dat blijkt onzin: Free State of Jones is juist levendig, spannend en soepel verfilmd, met een McConaughey die uit elke porie charisma zweet. Het probleem lijkt eerder dat Newt Knight de oorlog won, maar de vrede verloor. Een loser dus, en dat ziet men niet graag. Na de zuidelijke capitulatie in 1865 was Knight actief in de mislukte ‘reconstructie’ van Mississippi en vocht tegen de Ku Klux Klan, totdat er rond 1877 weinig over was van de hoop op ‘40 acres and a mule’ en burgerrechten voor ex-slaven en een eeuw van achterlijkheid, witte suprematie en segregatie begon. Dat wordt in Free State of Jones verbeeld in beelden van Newts achterkleinzoon Davis Knight, die in 1948 vijf jaar celstraf krijgt omdat hij met een achtste ‘negerbloed’ een blanke vrouw huwt.

De Ku Klux Klan kreeg Newt Knight namelijk nooit op de knieën: hij trok zich terug in het gehucht Soso en werd aartsvader van een multiraciale clan, met 18 kinderen bij drie vrouwen: één blank, twee zwart. „There’s lots of ways I’d rather die than scared to death,” zei hij in 1921 in zijn enige interview. Al zijn vijanden had hij toen overleefd.

Fijnslijpers mogen in Knight het cliché zien van de blanke bevrijder van zwarten, maar het is goed dat zijn verhaal verteld wordt. En zonder hoopvol spielbergiaans klaroengeschal. Free State of Jones accentueert de diepte van de Amerikaanse rassenkloof en stemt somber. Daar is het de tijd ook wel naar.