Steeds meer mensen met meer dan een baan

Arbeidsmarkt

Taxichauffeur én verkeersregelaar. Er zijn steeds meer slashers, mensen met twee banen, zo blijkt uit onderzoek van het SCP. Sommigen vinden het leuk, voor anderen is het bittere noodzaak.

Jan van den Berg is opgieter in een sauna, beveiliger bij uitvaarten en bouwvakker. Foto’s David van Dam

Er zijn steeds meer mensen die werken. Er zijn ook steeds meer mensen – nu al bijna één op de tien – die meer dan één baan hebben. En wie niet werkt, voelt zich steeds ongelukkiger. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) toont het deze dinsdag aan met resultaten uit een langlopend onderzoek naar de arbeidsmarkt: Aanbod van arbeid 2016.

De status van het hebben van werk groeit. En toch, laat het SCP ook zien: als mensen weten dat cursussen of een extra opleiding belangrijk zijn om bij te blijven in hun vak, en dús om hun baan te behouden, doen ze daar weinig aan. Vooral de mensen voor wie het juist extra belangrijk kan zijn – ouderen, laagopgeleiden en mensen met een flexibel contract – volgen weinig scholing. „Dat strookt niet met de grote aandacht die politici eraan geven”, zegt SCP-onderzoeker Patricia van Echtelt.

De politieke aandacht voor ‘werk, werk, werk’ had blijkbaar wél effect. Van Echtelt: „Mensen voelen zich steeds meer een outsider als ze geen betaalde baan hebben.” Maar het groeiende ongeluksgevoel van werklozen kan ook te maken hebben, zegt ze, met de strengere eisen die de overheid stelt aan mensen die in de bijstand zitten.

En waarom zou je meer dan één baan nemen? Twintig jaar geleden had nog maar 3 procent van de mensen met werk twee banen of meer. Nu heeft bijna een op de tien werkenden één of meer banen erbij, vooral mensen die als zelfstandige werken en vooral in het onderwijs en de zorg.

Postbode slash afwasser

Het SCP, dat gegevens gebruikt uit het najaar van 2014, heeft niet onderzocht waarom hun aantal toeneemt. Uit eerder onderzoek kwam dat mensen een extra baan nemen uit interesse of uit financiële noodzaak. Het SCP ziet nu wel dat van de mensen die meerdere banen hebben vooral de laagopgeleiden lange werkweken maken: bijna eenderde van hen werkt meer dan 48 uur. „Dat duidt erop dat het bij deze groep mensen vaker uit financiële nood is”, zegt Van Echtelt.

300816ECO_tweedebaan2

In de VS heet je dan een ‘slasher’: je bent postbode slash afwasser. Het SCP heeft het over ‘mensen met een combinatiebaan’ en gaat nader onderzoek doen naar de groeiende groep ‘working poor’ in Nederland.

Als het laagopgeleiden en ouderen niet lukt om aan werk te komen, ligt dat volgens de SCP-studie níét aan hun arbeidsethos: dat is bij hen juist sterker dan bij jongeren en hoger opgeleiden (en bij mannen weer sterker dan bij vrouwen). „Mogelijk vinden mensen een baan belangrijker als ze die niet hebben”, zegt onderzoeker Van Echtelt. „Of het ligt aan de normen van bepaalde groepen, zoals bij de oudere generaties.”

Ouderen vinden werken belangrijk en goed. Ze weten ook dat zijzelf moeten doorwerken na hun 65ste. „Bij werkgevers dringt nu ook door dat ze hun mensen langer in dienst moeten houden”, zegt Van Echtelt. „Ze vinden het steeds normaler.”

Maar als je aan 55-plussers zélf vraagt, zoals het SCP deed, op welke leeftijd ze het liefst stoppen, is hun antwoord niet anders dan een jaar of vier, vijf geleden: 61 jaar.

Dat kan volgens het SCP te maken hebben met hun gezondheid. Vooral laagopgeleide 55-plussers klagen daarover: zo’n 40 procent van hen heeft gezondheidsproblemen. Bij de hogeropgeleiden is dat lager, ongeveer 30 procent. Laagopgeleid werk is vaker lichamelijk zwaar. Van Echtelt:

„Het kan ook aan leefstijl liggen of je ziet een ‘andersomeffect’: als je altijd een slechte gezondheid hebt gehad, doe je misschien ook wel een lagere opleiding.”

Wat bij hen allemaal meespeelt: 55-plussers hebben vaker dan andere leeftijdsgroepen ook nog de zorg erbij voor hulpbehoevende ouders of schoonouders.

PVV en 50Plus kunnen scoren

Het lijkt erop dat de PVV en 50Plus kunnen scoren bij oudere werknemers: in hun verkiezingsprogramma voor de verkiezingen in maart volgend jaar beloven ze dat de AOW-leeftijd teruggaat naar 65 jaar.

Het SCP heeft een ander idee: allerlei maatregelen om oudere werknemers als groep te ontzien, bijvoorbeeld door hun extra vrije dagen te geven, worden nu geleidelijk afgeschaft. Maar waarom zou je niet nadenken over iets individueels: voor werknemers op leeftijd die een probleem krijgen met hun gezondheid?

Je kunt dat ook níét doen, zegt onderzoeker Van Echtelt.

„Dan melden zulke mensen zich ziek. Of ze worden arbeidsongeschikt.”

Jan van den Berg is bouwvakker, beveiliger en opgieter in de sauna

3008IHNjvandenberg01

Remi Kemperman is taxichauffeur en verkeersregelaar

3008IHNTaxi