Gabriel klem door coalitie met CDU

SPD

SPD-leider Sigmar Gabriel heeft last van zijn dubbelrol: hij voert campagne, én is Merkels coalitiepartner.

Angela Merkel en Sigmar Gabriel. Foto Tobias Schwarz/AFP

Sigmar Gabriel, de leider van de Duitse sociaal-democraten, is een gekweld man. Maar hij is ook strijdlustig. En hoewel hij net zomin als Angela Merkel al heeft gezegd of hij bij de verkiezingen van volgend jaar namens zijn partij kandidaat wil zijn voor het kanselierschap, wekt hij de indruk al permanent campagne te voeren.

Drie jaar is het goed gegaan tussen de coalitiepartners in Merkels regering, zij het vaak met zo veel wrijving dat het knarsen en piepen duidelijk hoorbaar was. Maar het nieuwe politieke seizoen dat nu in Duitsland is begonnen staat in het teken van de Bondsdagverkiezingen in het najaar van 2017. En dat trekt een zware wissel op de samenwerking binnen de grote coalitie van Merkels CDU, zusterpartij CSU en de SPD van Gabriel.

Gabriel komt daardoor – als vicekanselier, minister van Economische Zaken, partijleider én straks mogelijk tegenstander van Merkel bij de verkiezingen – in een lastig parket. Het is een moeizame dubbelrol. Hij wil aan de ene kant resultaten boeken als bewindsman, en moet daartoe samenwerken met Merkel. Maar hij wil zich ook van haar distantiëren, om zijn partij meer profiel te geven met het oog op de verkiezingen volgend najaar en de deelstaatverkiezingen komende weken in Mecklenburg-Vorpommern en Berlijn en volgend voorjaar voor de Bondsdag.

„De SPD moet radicaler worden”, zei Gabriel in juni in een interview. Maar een duidelijke koers heeft zijn partij niet.

Beangstigend vooruitzicht

Merkel en de CDU mogen last hebben van de opkomst van de rechts-nationalistische Alternative für Deutschland (AfD), de SPD kampt met een hele reeks partijen die aantrekkelijk zijn voor haar electoraat. Het begon met de concurrentie van de Groenen in de jaren tachtig, daarna kwamen daar Die Linke bij, en nu slaagt ook de AfD erin om kiezers uit de doelgroep van de SPD aan zich te binden. Dat de CDU onder Merkel naar het midden is opgeschoven, en zo ook centrum-linkse kiezers aanspreekt, maakt het er voor Gabriel en zijn slinkende partij niet makkelijker op.

De Groenen zijn dit voorjaar de grootste partij geworden in Baden-Württemberg, waar ze vervolgens een coalitie hebben gevormd met de CDU. Voor Gabriel is het een beangstigend vooruitzicht dat zo’n coalitie volgend jaar ook op landelijk niveau tot de mogelijkheden zou kunnen behoren.

Dit weekeinde deed Gabriel een poging de bondkanselier op haar kwetsbaarste punt aan te vallen: de vluchtelingencrisis, die ze onderschat zou hebben. CDU en CSU zouden de goede oplossingen van de SPD steeds hebben geblokkeerd, zei hij. Merkel herinnerde er fijntjes aan „dat we alle beslissingen gezamenlijk hebben genomen”.

Dat zullen ook veel kiezers zich ook nog wel herinneren.