Als politiek een freakshow wordt

De overgang van de sportzomer naar de campagneherfst verloopt voortvarend. De oogst van één week is indrukwekkend. Rutte en Samsom als sorry-zeggers. Een A4’tje als PVV-verkiezingsprogramma. Pechtold die stopt als hij geen minister wordt. Een SP-kandidatenlijst „met straatvechters”. Klaver die in Linda’s Zomerweek zijn zwakte onthult (te ongeduldig – jawel). GeenStijl-verslaggever Roos als VNL-lijsttrekker. Let the games begin.

tomjanmeeus0

Het wordt een lange zit. Na deze campagneherfst krijgen we nog een hele campagnewinter en pas dan, vlak voor de lente, is daar de dag: 15 maart 2017, Tweede Kamerverkiezingen.

Zeven maanden goede bedoelingen. Zeven maanden politieke reclame. Zelf wil ik er zo min mogelijk van missen – ieder zijn eigen afwijking – maar gerust op het wedstrijdverloop ben ik niet.

De laatste keer dat we zo’n uitgesponnen campagne hadden, was voor de verkiezingen van 2002. Het jaar van Fortuyn – toen de politiek voor altijd veranderde. Fortuyns succes had te maken met 9/11 en de islam, maar een factor was ook dat gevestigde partijen geen risico’s namen. Leefbaar Nederland en later de LPF kregen maandenlang een vrij speelveld.

Ook nu regeert risicomijding: van de elf lijsttrekkers die vier jaar terug zetels haalden, keren er acht terug. Als de PvdA Samsom handhaaft negen. De nieuwe gezichten: Klaver (GroenLinks), Segers (CU) en dus Roos (VNL).

Intussen weten we al dat het een campagne zonder objectiveerbare feiten wordt. PVV en 50Plus laten merken dat ze hun plannen deze keer niet laten doorrekenen door het CPB. Kritiek, eerder, van onder meer SGP en GroenLinks op de modellen van het Planbureau geven deze populisten nu alle ruimte. Het effect is dat een Wilders zich bij niemand meer voor zijn claims – „de-islamiseren levert 7,2 miljard op” – hoeft te verantwoorden. Campagnefeiten van Silly Putty.

Als niemand oplet, gaat het beleidsgesprek dan binnen de kortste keren over op een freakshow. In de VS vergrootte Trump dit met buitenissige beschuldigingen. Die leveren formidabele kijkcijfers op, dus tv-programma’s willen je altijd terug. Buitenissigheid wint het van ideeënstrijd.

En tv – vooral de debatten en talkshows – is bepalend in campagnes. Dus een van de vragen die voorliggen, is hoeveel buitenissige beschuldigingen de Hollandse televisie in deze cyclus wil laten passeren (of stimuleren). Al ligt er ook een taak voor de traditionele politiek: wie risicoloos achteroverleunt, roept vanzelf een reprise van 2002 over zich af.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @TomJanMeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Jutta Chorus.