Zo ga je om met irritante mensen

Ik weet dat ik behoorlijk irritant kan zijn. Een van mijn ergerlijkste eigenschappen is dat ik schrijf en doceer over hoe je positief kunt leidinggeven, terwijl ik me naar mijn huisgenoten vaak helemaal niet optimistisch en vriendelijk gedraag. Hoe kom je daar vanaf? Wat kunnen mijn vrouw en kinderen doen? Wat moet ik zelf ondernemen?

Foto NRC

Foto NRC

De Canadese filosoof en psycholoog Stuart Shanker houdt zich al tientallen jaren bezig met vervelend gedrag. Van kinderen, maar ook van collega’s en mensen zoals ik. Hoe luidt zijn advies?

Allereerst moeten we af van het idee dat mensen zich maar gewoon moeten leren ‘beheersen’, zegt Shanker. Vergeet zelfbeheersing, het onderdrukken van ongewenst gedrag, en richt je op ‘zelfregulatie’. Zelfregulatie is een woord dat in de psychologie op allerlei verschillende manieren wordt gebruikt. Bij Shanker betekent het dat je leert om stress te herkennen en te managen.

Ergerlijk gedrag (van mij, maar ook van andere mensen die doorgaans vriendelijk zijn en goede intenties hebben) komt volgens Shanker bijna altijd voort uit overtollige stress.

Stuart Shanker over zelfregulatie:

Door stress worden we – zonder dat we dit willen – impulsiever, sneller kwaad, zien we de ander als vijandig, luisteren we niet meer en vertonen allerlei ander ineffectief gedrag. Door hierop te reageren met verwijten of dreigementen, verhoog je hooguit de stress en vererger je de situatie.

Wat moet je dan wel doen? Een paar tips.

1. Herken wanneer iemand overbelast is: realiseer je dat kinderen en volwassenen die zich vervelend gedragen dit vaak doen in reactie op stress. We moeten stoppen met oordelen en gewoon aanvaarden dat de ander zich niet opzettelijk misdraagt, zegt Shanker. Pas daarna kunnen we zinvolle maatregelen nemen.

2. Identificeer de stressoren: stress heeft vaak te maken met teleurstellingen. Iets wat iemand graag wil gaat niet door of mislukt. Of er moet te veel gebeuren in te weinig tijd. Nog een paar veel voorkomende stressoren: te veel of juist te weinig informatie, complexiteit, stress van anderen. Vraag jezelf af wat tot stress leidt bij de ander. Wellicht kun je de oorzaak meteen wegnemen.

3. Help de ander met zelfregulatie: praat op een rustig moment met je lastige collega of huisgenoot over de punten hierboven. Over het herkennen van stress en ook het ontwikkelen van strategieën om hiermee om te gaan. Zoals het hardop toegeven dat je gespannen bent of het nemen van een korte time-out op moeilijke momenten. Of het trainen van technieken die leiden tot rust in je hoofd, zoals het richten van je aandacht op positieve elementen in het hier en nu.

Goed. Ik geef toe dat dit wel heel mooi klinkt. En de kans dat ik dit zelf even snel implementeer is ook al niet zo groot. Zeker niet als ik gestresst ben.

Maar Shanker heeft wel een punt. Natuurlijk zijn er mensen die willens en wetens de boel ondermijnen en met plezier het bloed onder je nagels vandaan halen. Maar de kans dat die toevallig net allemaal bij jou op kantoor werken of in huis wonen is gelukkig niet zo groot als je soms denkt.

Ben Tiggelaar is gedragsonderzoeker, trainer en publicist. Hij schrijft elke week over management en leiderschap.