Weg bij de Belastingdienst

Te leuk en te makkelijk, dat moet het oordeel zijn over het reorganisatieplan van de Belastingdienst. De aantrekkingskracht van de vertrekregeling die daarmee gepaard gaat bleek dermate groot dat kennelijk 6.900 werknemers er gebruik van willen maken. Dat is bijna een kwart van al het personeel. Zo groot was de toeloop dat de aanmelding na zeven weken al werd gestopt.

Nu is het de bedoeling dat zo’n 5.000 mensen in een termijn van zeven jaar vertrekken. Na persoonlijke gesprekken over de regeling zou een groot aantal werknemers van het voornemen te vertrekken afzien. Zo kan het getal van 5.000 alsnog worden gehaald. Dat neemt niet weg dat de stormloop ontluisterend moet zijn geweest. Wat is er mis als zoveel mensen zich in zo’n korte tijd aanmelden? Die vraag geldt ook de samenstelling van het vertreklegioen, waar hoogopgeleiden de boventoon voeren.

Nu zijn belastingdiensten over het algemeen niet erg populair, en het leedvermaak van de afgelopen dagen was dan ook voorspelbaar. En ja, er is veel gereorganiseerd, de dienst heeft er de wezensvreemde taak van het uitbetalen van toeslagen bij gekregen en de automatisering verloopt moeizaam.

Dat kunnen inderdaad verklaringen zijn voor de toeloop. Maar is de aard van de regeling zelf dat ook niet? Werknemers kunnen zelf, in overleg, aangeven wanneer zij willen vertrekken in de eerstkomende zeven jaar, waarbij er dan maximaal 75.000 euro – of meer als het jaarsalaris hoger was – meegaat. Dat veroorzaakt een boel slim gereken over de timing van het vertrek.

In het bedrijfsleven is zo'n regeling ondenkbaar, omdat vrijwel geen enkel bedrijf kan voorspellen welke lotgevallen het tot 2023 doormaakt. De overheid en haar diensten kunnen dat, van nature, wel. De vraag is dan ook gerechtvaardigd wat er zou gebeuren op het gemiddelde ministerie als exact zo’n regeling zou zijn getroffen. Misschien wel precies hetzelfde. Want een individueel op maat gesneden regeling voor vervroegde uittreding is hoogst attractief. Als de organisatie dan ook nog een hoge gemiddelde leeftijd heeft, mag niemand zich verbazen over massale aanmeldingen. Welkom terug in de jaren negentig: alleen bij uw overheid.

De regeling lijkt op meer punten ondoordacht. Hij zadelt de organisatie misschien wel jarenlang op met een pool van werknemers die al weten wanneer zij gaan. Dat kan niet goed zijn voor de moraal, de productiviteit en het innovatievermogen.

Het is lastig voor de overheid om af te slanken, met een werknemersbestand waarvan de rechten nog steeds zo dichtgetimmerd zijn. Maar de deal van de Belastingdienst verdient geen herhaling.