De troefkaarten en valkuilen voor Rutte III

Verkiezingen Mark Rutte wil opnieuw lijsttrekker worden van de VVD. Zelf zal de premier vinden dat hij een sterk verhaal heeft, maar lang niet alles is de afgelopen periode goed gegaan.

Mark Rutte bij de Spelen in Rio Foto Robin Utrecht/ANP

De troefkaarten

Zelf zal de premier vinden dat hij een sterk verhaal heeft. Als híj mag kiezen, is dit het.

1 De akkoorden

PvdA’ers zeggen het vaak, maar Rutte dóet het: de boel bij elkaar houden. Als premier ontwikkelde hij een ongekend talent voor het sluiten van akkoorden, vaak onder moeilijke omstandigheden. Een regeerakkoord met de PvdA, een sociaal akkoord in de polder, een herfstakkoord met de oppositie, een bed-bad-en-brood-deal in de coalitie. Er zijn in Den Haag weinig partijen te vinden waarmee Rutte nooit zaken deed, vijanden heeft hij amper. Bovendien geeft hij leiding aan het eerste kabinet in vijftien jaar dat naar verwachting ongeschonden het einde haalt. Rutte zal zichzelf presenteren als de enige politicus straks een kabinet van vier of vijf partijen kan leiden.

2 Vluchtelingendeal

Ook over de grenzen verwierf Rutte faam als dealmaker: roulerend EU-voorzitter Nederland speelde een sleutelrol bij de vluchtelingendeal tussen de EU en Turkije, die begin dit jaar de vluchtelingenstroom naar Europa (voorlopig) nagenoeg tot stilstand bracht. Rutte zal sowieso willen profiteren van de air van Europees staatsman die zo langzamerhand om hem heen hangt: op de Duitse bondskanselier Angela Merkel na is hij inmiddels de langstzittende regeringsleider in Europa. In 2014 ging zijn naam zelfs serieus rond als nieuwe voorzitter van de Europese Raad.

3 Economisch herstel

Toen Rutte in 2010 aantrad als premier, verkeerde het land in een diepe economische crisis. Eerst werd het nog erger, maar sinds een jaar of twee gaat het weer bergopwaarts. De export groeit, de huizenprijzen stijgen, het begrotingstekort loopt snel terug. Tenzij er voor maart volgend jaar een nieuwe kredietcrisis uitbreekt, heeft Rutte een ijzersterke kaart in handen: de premier die Nederland uit de crisis haalde. Dat die hernieuwde groei voor een belangrijk deel te danken is aan de aantrekkende wereldeconomie? Ach, een kniesoor die daarover valt.

4 Moeilijke maatregelen

We moeten langer werken, er is minder geld voor thuiszorg en de hypotheekrenteaftrek gaat omlaag. Stuk voor stuk onprettige maatregelen, maar Nederlanders hebben een nu eenmaal een opmerkelijk zwak voor politici die bezuinigen en hervormen. Zie het succes van Ruud Lubbers in de jaren tachtig. Rutte zal ook proberen dit aura te claimen. „Leuk was het allemaal niet, maar wel noodzakelijk, en we hebben het maar mooi gedaan”. In theorie zou coalitiepartner PvdA net zoveel krediet moeten krijgen van de kiezer voor deze politieke heldenmoed – in de praktijk gaat meestal alleen de grootste partij ermee aan de haal. Wat helpt is Rutte’s onverwoestbaar goede humeur: zelfs in tijden van tegenspoed weet hij een gulle lach op het gezicht te toveren.

De valkuilen

Lang niet alles is goed gegaan voor de premier. En daar zal hij het liever níet over hebben.

1 Gebroken verkiezingsbeloftes

De moordenaar van Pim Fortuyn zou nooit proefverlof mogen krijgen, zei Rutte. Elke werkende Nederlander kon rekenen op duizend euro. Er ging geen cent meer naar Griekenland. Het liep allemaal anders. De afgelopen vier jaar moest Rutte telkens opnieuw toegeven dat hij zijn verkiezingsbeloftes niet kon waarmaken. En dan ging hij ook nog een coalitie aan met de ‘socialisten’ van de PvdA die hij in de campagne had afgeschilderd als een gevaar voor het land. Zijn politieke tegenstanders zullen er graag op hameren: wat heb je aan de beloftes van Mark Rutte?

2 Oekraïne-referendum

Het referendum over het associatieverdrag met Oekraïne in april dit jaar draaide uit op een fiasco voor Rutte en zijn kabinet: ruim 60 procent van de kiezers stemde tegen. Dat ‘nee’ riep Rutte misschien ook wel over zichzelf af, met zijn lauwwarme gevoelens voor de EU: die moet zich met zo weinig mogelijk bemoeien, de samenwerking is wat Rutte betreft vooral economisch. Maar politiek moet er ook veel samen worden gedaan en als landen niet goed meedoen, zoals bij de opvang van vluchtelingen, windt hij zich daar enorm over op. Geert Wilders zal hem in de campagne afschilderen als eurofiel, voor PvdA en D66 is Rutte juist geen échte Europeaan.

3 Zijn eigen partij

Tweede Kamerlid Mark Verheijen die onterecht declareerde. De oud-gedeputeerde in Noord-Holland en de fractievoorzitter in Stichtste Vecht die werden veroordeeld wegens witwassen en valsheid in geschrifte. Eerste Kamerlid Loek Hermans die weg moest wegens wanbestuur als toezichthouder in de zorg. De lijst integriteitskwesties rond VVD’ers lijkt oneindig. Rutte vindt dat zijn partij juist het goede voorbeeld moet geven: níet graaien, maar hard werken en eerlijk zijn. Zelf declareert hij geen cent en kwam hij nog nooit in opspraak, maar zijn tegenstanders zullen hem graag herinneren aan al die partijgenoten.

4 Veiligheid

Het pijnlijkst voor Mark Rutte was misschien wel de langlopende affaire rond het ‘het bonnetje’ van de Teeven-deal. Het ministerie van Veiligheid en Justitie, geesteskind van de VVD, bleek een puinhoop. Bewindslieden Ivo Opstelten en Fred Teeven moesten weg. Rutte zelf kreeg een motie van afkeuring aan zijn broek van de volledige oppositie. Ook in andere kwesties, zoals de problemen bij de Nationale Politie, lijken de VVD-bewindspersonen dit departement maar niet onder controle te krijgen. Nu bepleiten verschillende partijen de ontmanteling van het superministerie. Het zal voor Rutte nu veel lastiger zijn om zich bij de verkiezingen geloofwaardig te presenteren als de man van ‘law and order’.