Geen feitenvrijheid – laat program doorrekenen

nrcvindt

Maar liefst 350 miljoen pond sterling per week, zoveel zou de Britse National Health Service er wekelijks op vooruit gaan. Dit bedrag, hoezeer ook aangevochten door tegenstanders, speelde een hoofdrol bij de campagne voor een Britse uittreding uit de Europese Unie. De uitslag was nog maar nauwelijks bekend of de 350 miljoen pond werd al gerelativeerd. Maar dat maakte niet uit: het argument, hoe wankel en twijfelachtig het ook was, had zijn werk al gedaan. De schaamteloosheid waarmee het werd gebracht én teruggetrokken was adembenemend.

Het buitenland kijkt jaloers naar de Nederlandse praktijk, waarbij het Centraal Planbureau vóór de verkiezingen partijprogramma’s doorrekent op hun economische gevolgen. Dat staat op de helling, juist nu het harder nodig is dan ooit.

Deze week zag de publicatie van twee A-viertjes: een met de programmapunten van de partij 50Plus, en een van de PVV. D66 kwam vrijdag met een uitgebreid conceptprogram.

50Plus wil onder meer de AOW-leeftijd terug naar 65 jaar en tegelijk geen kortingen meer op en indexering van pensioenen. De financiële en economische consequenties van zo’n ingreep zouden enorm zijn, maar dat wordt in het midden gelaten. Dat geldt ook voor het afschaffen van de successiebelasting voor kinderen, het stoppen van de marktwerking in de zorg, de introductie van een basisverzekering en een eigen risico van maximaal 200 euro. Al deze punten drukken op de juiste knoppen van de doelgroep, maar zonder enige clou van de financiële en economische gevolgen blijven het loze beloften.

Dat gaat ook op voor de PVV, die eveneens de pensioenleeftijd terug wil naar 65 jaar en indexering wil voor aanvullende pensioenen. Huren moeten omlaag, het eigen risico in de zorgverzekering afgeschaft, politie en defensie versterkt, bij een lagere inkomstenbelasting en een halvering van de motorrijtuigenbelasting. Opvallend is dat de PVV wél bedragen noemt: een en ander moet worden terugverdiend met het stoppen van ontwikkelingshulp en het financieren van schone energie, ‘kunst innovatie, omroep enz.’. Opbrengst: 10 miljard euro, die mag worden opgeteld bij de voordelen van de ‘de-islamisering van Nederland’ die 7,2 miljard euro zouden bedragen. Niet 7,1 miljard, niet 7,3 miljard, maar 7,2 miljard dus.

Het noemen van bedragen leidt hier tot een quasi-duidelijkheid. Als niet bekend is hoe deze tot stand zijn gekomen en hoe realistisch ze zijn, dan hebben zij weinig betekenis. Terwijl ze wél een exactheid suggereren.

Het doorrekenen van verkiezingsprogramma’s door het Centraal Planbureau verhindert loze beloften. Die exercitie is bekritiseerd, en soms terecht. Maar dat mag, ook voor politieke partijen die al langer meegaan, geen reden zijn om af te zien van doorrekening. Zij moeten zich realiseren dat het voorleggen van hun plannen disciplinerend werkt voor henzelf én voor hun rivalen.

Liever een scheidsrechter die af en toe iets over het hoofd ziet dan helemaal geen scheidsrechter. Het is van groot belang om de dreigende opkomst van de feitenvrijheid in de politiek tegen te gaan. De kiezer moet kunnen vergelijken, en zich beschermd weten tegen toezeggingen die daags na de verkiezingen door hun onhaalbaarheid weer zullen worden ingetrokken, en tegen vergezichten die fata morgana’s blijken. Gratis bier leidt tot niets anders dan collectieve dronkenschap. En de onvermijdelijke kater daarna.