Een huis van Mann is niet heilig in Amerika

Thomas Mann

In Pacific Palisades ontwierp Thomas Mann begin jaren veertig een villa voor zichzelf en zijn familie. Nu dreigt het huis gesloopt te worden.

Foto AP

‘Het is moeilijk te dragen, maar waar ik ben is Duitsland. Ik draag de Duitse cultuur in mij.’ Met die woorden begon in 1938 de Amerikaanse ballingschap van Thomas Mann (1875-1955). Vier jaar na de toekenning van de Nobelprijs voor de Literatuur in 1929, voelde Mann, auteur van De Toverberg en De dood in Venetië, zich genoodzaakt Nazi-Duitsland te ontvluchtten.

Na vijf jaar in Zürich te hebben gewoond, vertrok hij in 1938 met zijn vrouw naar Amerika, waar hij eerst doceerde aan Princeton University (New Jersey), om zich in 1940 te vestigen aan de Amerikaanse westkust.

In Pacific Palisades, een stadsdeel van Los Angeles, kocht hij een lap grond, met, zoals hij zelf in een brief aan zijn broer Heinrich schreef ‘zeven palmbomen, en vele citrusbomen’.

Samen met architect J.R. Davidson ontwierp de schrijver er aan het begin van de jaren veertig een ruime villa. „Ik zal, Heil Hitler, de mooiste studeerkamer krijgen waar ik ooit in heb gewerkt”, schrijft hij in zijn dagboek op 14 februari 1942. En in een brief uit 1944 aan de eveneens in ballingschap levende Tsjechische president Edvard Benes: „Ik denk niet dat ik het huis dat ik hier aan de Pacific heb laten bouwen ooit zal opgeven. Ik ben ervan gaan houden.”

In dat huis, dat Mann in 1952, toen hij definitief naar Europa terugkeerde, voor 50.000 dollar verkocht, schreef hij een van zijn beroemdste romans: Doctor Faustus. Ook voltooide hij er het vierde deel van zijn romanserie Joseph und seine Brüder. Nu dreigt het gebouw, dat voor 13,3 miljoen euro te koop staat, gesloopt te worden. ‘De waarde zit in het grondgebied’, zegt de makelaar in The Los Angeles Times over het pand, ‘niet in de architectuur, lijkt me.’

Die sloop zou een unicum in de literatuurgeschiedenis zijn. Alle andere voormalige woon- en werkhuizen van Mann, waaronder dat in Lübeck, München en het tegenwoordige Litouwse vissersdorp Nidda aan de Baltische Zee, zijn bewaard gebleven en zelfs gerestaureerd. Of dit ook gaat gebeuren met het huis aan 1550 San Remo Drive in Pacific Palisades is maar zeer de vraag.

Het pand geniet geen beschermde status. Het staat niet op de lijst met culturele monumenten van de staat Californië.

Birte Lipinski, directeur van het Buddenbrooks-huis in Lübeck, vindt dat de villa behouden moet blijven. Over de telefoon zegt ze: „Het is een unieke historische locatie. Niet alleen is het de plek waar Thomas Mann en zijn familie bij elkaar kwamen tijdens hun ballingschap, maar het is ook de plek waar veel andere Duitse ballingen samenkwamen. Theodor Adorno, Lion Feuchtwanger en Bertolt Brecht, ze zijn allen te gast geweest in Manns huis in Los Angeles.”

Lipinski ziet voor het huis een plek weggelegd als internationaal diplomatiek centrum: „Dit is niet alleen de plek waar Mann grote romans schreef als Doctor Faustus. Het is ook een politieke locatie. Vanuit het huis schreef hij speeches waarin hij het Duitse volk opriep om de oorlog en het nazisme vaarwel te zeggen.”

Ontmoetingsplek

Concrete plannen voor het behoud van de villa heeft Lipinski nog niet: „Mann-liefhebbers laten nu hun stem horen. Maar wat er verder gaat gebeuren weet ik niet.”

Ook Jürgen Kaumkötter, curator van de recent opgerichte organisatie Vervolgte Kuenste in het Duitse Solingen, vindt dat de villa voor de Duitse cultuur behouden moet blijven. Hij heeft de Duitse regering opgeroepen het huis te kopen. „Het gebouw zou kunnen dienen als ontmoetingsplek voor jonge schrijvers”, zegt Kaumkötter.

Volgens Kaumkötter zou dat kunnen in samenwerking met het nabijgelegen Villa Aurora. Dat voormalige woonhuis van de Duits-joodse schrijver Lion Feuchtwanger (1884-1958) werd samen met 20.000 boeken uit Feuchtwangers privécollectie door een private Berlijnse organisatie van de sloop gered. Sinds 1995 dient Villa Aurora, dat financieel wordt ondersteund door de Duitse overheid, als culturele ontmoetingsplek.

In de Verenigde Staten wordt met afschuw geschreven over het lot van Manns Amerikaanse huis. „Er zijn ergere dingen gebeurd in de wereld”, schrijft journalist en Thomas Mann-liefhebber Alex Ross in The New Yorker over de mogelijke sloop van het pand. „Maar voor wie houdt van Manns werkt en interesse heeft zijn het verhaal van de emigrantencultuur in Los Angeles, zou het verschrikkelijk zijn.”