Weer verspeelt Frankrijk krediet

Boerkiniverbod

Na elke aanslag in Frankrijk leeft het buitenland mee. Door het gedrag tegen moslims neemt de sympathie af.

Vier agenten dwingen op het strand van Nice een vrouw om zich te ontkleden. Volgens de gemeente liet ze de agenten vrijwillig zien dat ze een badpak droeg. foto BestImage / Sunshine

Het lijkt een patroon: na een aanslag in Frankrijk leeft de wereld eerst intens mee, om enige weken later ontgoocheld te concluderen dat het land er niets van begrepen heeft.

De sympathie na ‘Charlie’ was in 2015 snel verdampt toen de politie kinderen oppakte die de aanslag hadden vergoelijkt. Na het bloedbad in Parijs was er verontwaardiging over de oorlogstaal van president Hollande. En sinds de aanslag met een vrachtwagen in Nice, deze zomer, verbaast de wereld zich over een boerkiniverbod dat in Frankrijk zelf aanzienlijk minder omstreden blijkt.

cops

Woensdag drukte de Britse boulevardkrant Daily Mail onder de kop ‘The Burkini Cops’ een serie foto’s af waarop te zien was hoe een vrouw op het strand van Nice, omsingeld door vier gewapende agenten, zich deels moest ontkleden. Ze droeg een hoofddoek en bijpassende tuniek. Volgens de gemeente, die in de middag reageerde, liet ze de agenten vrijwillig zien dat ze een badpak droeg.

Maar het kwaad was al geschied: hashtag ‘#WTFF’ (‘What The Fuck France’) was trending op de sociale media. Beelden van gevallen waarbij vrouwen met hoofddoek (zonder boerkini) aan zee bekeurd worden, gingen de wereld rond. „Is dit liberaal? Mannen die vrouwen dwingen kleren uit te trekken?” twitterde een Britse journaliste van Buzzfeed boos.


Vooral in Angelsaksische landen en meer in het algemeen in liberale landen is het onbegrip groot. The New York Times noemde de Franse maatregelen in een commentaar „hysterie” en „stigmatiserend”. In Canada nam premier Justin Trudeau het op voor de boerkini. Politieagentes mogen daar voortaan hoofddoeken dragen, werd deze week bekend. Dat zou in Frankrijk ondenkbaar zijn.

Op grond van de laïcité, het sinds een uitruil met de (antirepublikeinse) katholieken in 1905 geldende idee van een godsdienstneutrale staat, zijn religieuze symbolen voor staatsdienaars verboden. In 2004 verbood het land op grond van datzelfde principe hoofddoeken en andere religieuze symbolen op scholen. Sinds 2010 is gezichtsbedekkende kleding (een boerka of niqab) in de openbare ruimte verboden. Maar de laïcité, zeggen critici, is steeds meer een wapen geworden om de islam aan te pakken, vooral in rechts-conservatieve kring.

Met zijn machtige staat en nadruk op orde en gezag is Frankrijk bij uitstek een niet-liberaal land. Het kent ondanks veel immigratie en een koloniaal verleden, anders dan Angelsaksische landen, geen echt multiculturele traditie. Zo was het tot eind jaren zestig verboden kinderen niet-Franse voornamen te geven. In koloniën gold uit naam van het universalisme de omstreden mission civilisatrice: het verfransen van de onderdanen. De dreiging van groepsvorming (communautarisme) tegen waarden van de republiek blijft een heikel onderwerp.

Al jaren debatteert het land over de Franse identiteit en hoe die te definiëren of af te dwingen. Het discours dat enkele tientallen jaren terug nog het voorrecht was van het nationalistische Front National, is nu goeddeels overgenomen door de twee gevestigde politieke machtsblokken. Die ‘le-pen-isering’ van het debat geldt zeker voor de Côte d’Azur, waar de anti-immigratiepartij steevast 40 procent van de stemmen haalt en slechts door een monsterverbond tussen links en rechts afgelopen december de regiowinst misliep.

In het Franse debat zijn vooral moslimorganisaties en islamkenners als Olivier Roy („IS of de Talibaan zouden nooit de boerkini toestaan”) kritisch uitlaten over de maatregelen aan het strand. Enkele linkse politici hebben uitwassen van de boerkiniverordeningen veroordeeld: dat ook vrouwen met gewone hoofddoeken zijn bekeurd is „antireligieuze vervolging”, twitterde de groene senator Esther Benbassa, of „schandelijk” aldus PS-politica Karine Berger.

Maar dat de ongeveer twintig kustplaatsen het besluit hebben genomen om de boerkini te weren, geniet tamelijk brede steun. Ook in de socialistische regering, die gelijkheid tussen man en vrouw bepleit en in het afwerpen van „onderdrukkende” sluiers een emanciperende werking ziet.

De kustgemeentes beroepen zich op de „openbare orde” (om rellen tussen moslims en niet-moslims te voorkomen) en op de aloude laïcité. Een bestuursrechter in Nice keurde de eerste verordeningen afgelopen week goed omdat het dragen van een boerkini „de spanningen kan versterken”.

Maar de instantie die naleving van de laïcité controleert heeft al laten weten dat een verbod op de boerkini niet met het principe van een godsdienstneutrale staat gerechtvaardigd kan worden. Een strand, zei voorzitter Jean-Louis Bianco van het Observatoire de la laïcité, is publieke ruimte, net als de straat. En daar is volgens de nationale wet alleen gezichtsbedekkende kleding verboden.

Donderdag buigt de Franse Raad van State zich over de kwestie.