Vrede in Colombia na 52 jaar

Analyse Colombia

De regering en de FARC tekenden woensdagavond de vrede. Nu begint het gevecht om de uitvoering.

Colombianen vieren feest in een park in Bogotá nadat zij gehoord hebben dat rebellenbeweging FARC en de regering een vredesakkoord hebben gesloten. Foto Fernando Vergara / AP

De Colombiaanse regering en de linkse rebellenbeweging FARC hebben na 52 jaar strijd een vredesakkoord bereikt. Na bijna vier jaar en duizenden uren onderhandelen komt daarmee een eind aan de bloedigste en langdurigste burgeroorlog van Latijns-Amerika. Zeker 220.000 mensen kwamen daarbij om het leven en ruim zes miljoen mensen raakten ontheemd.

Dat maakten de twee partijen woensdagavond bekend in de Cubaanse hoofdstad Havana. De inhoud van het finale akkoord wordt later gepresenteerd.

„Vandaag begint het einde van het lijden, van de pijn en van de tragedie van oorlog”, zei de Colombiaanse president Juan Manuel Santos in een tv-toespraak. „Laten we samen de deuren openen naar een nieuwe fase in onze geschiedenis.” En Iván Márquez, hoofdonderhandelaar van de FARC, zei: „Dit is onze mooiste overwinning. ” Waarop een emotionele menigte, die op het centrale plein in de Colombiaanse hoofdstad Bogotá de aankondiging via grote schermen had gevolgd, het volkslied zong: „Leve Colombia! Ja, tegen vrede!”

Deelakkoorden

Eerdere pogingen tot vrede liepen tot nu toe stuk op onwil, wantrouwen of het schenden van gemaakte afspraken. Ook dit laatste proces duurde veel langer dan verwacht. In de loop der jaren sloten de partijen wel enkele deelakkoorden, op het gebied van landhervorming, de FARC wordt een politieke partij, de strijd tegen drugshandel, het berechten van daders en de omgang met slachtoffers. En in juni kondigden ze een gezamenlijk staakt-het-vuren aan. Maar afgesproken data waarop een definitief akkoord zou worden gepresenteerd, werden verschillende malen geschonden.

Dat definitieve akkoord ligt er nu wel, maar echt vrede is het nog niet. Nu de onderhandelaars eruit zijn, wacht Colombia een spannende tijd. Eerst moet het akkoord door beide partijen officieel worden ondertekend. Dat gebeurt naar verwachting op 23 september, na het laatste interne congres van de FARC (Revolutionaire Strijdkrachten van Colombia). Na afloop zal de beweging zich ontbinden als rebellengroep en verder gaan als politieke partij.

Vervolgens schrijft de Colombiaanse president Santos een referendum uit, op 2 oktober. Het Colombiaanse volk krijgt dan de gelegenheid zich uit te spreken over het vredesakkoord. Vooral dat onderdeel wordt spannend. Peilingen geven een wisselend beeld over het draagvlak dat in Colombia bestaat voor deze vrede. Volgens sommige peilingen zal ruim 60 procent van de Colombianen zich uitspreken voor het akkoord. Maar andere peilingen laten een nek-aan-nek race zien.

Bij een ‘ja’ wordt het vredesakkoord verankerd in de wet. Vanaf dat moment zal de FARC zijn 7.000 nog actieve strijders demobiliseren. Zij worden onder toezicht van de Verenigde Naties opgevangen in 23 speciaal daartoe aangewezen beschermde zones en acht kampen verspreid over het land. De strijders krijgen 180 dagen de tijd te ontwapenen.

Terreurbeweging

Het conflict in Colombia begon in 1964, met de oprichting van de FARC. Deze marxistisch-leninistische guerrillabeweging pakte de wapens op uit onvrede over de grote ongelijkheid in het land. Belangrijke elementen, zoals een gelijkere verdeling van land, zijn nu opgenomen in het vredesakkoord.

Veel Colombianen zijn sceptisch over vrede met de FARC, omdat zij de beweging nog steeds zien als een terroristische organisatie. De FARC staat ook op de lijst terreurbewegingen van de VS, de VN en de EU. Behalve dat guerrillero’s veel burgerslachtoffers maakten, lokale gemeenschappen afpersten, aanslagen pleegden en burgers ontvoerden, mengde de FARC zich ook in drugshandel.

Daarom bestaat er grote onvrede over de juridische afhandeling die de partijen nu overeen zijn gekomen. Daarin zullen daders, zowel militairen als guerrillero’s, enkel een ‘maatschappelijke’ straf krijgen van maximaal acht jaar, in ruil voor een schuldbekentenis. Ook Human Rights Watch is kritisch op het systeem, dat „straffeloosheid” in de hand zou werken.

De strijd om vrede is daarmee nog niet ten einde. De voor- en tegenstanders van vrede worden vertegenwoordigd door de Colombiaanse president Santos en zijn voormalige mentor, ex-president Álvaro Uribe. De laatste is fel tegenstander van vrede met de FARC, met name tegen de straffeloosheid. Hij zal de tegencampagne bij het referendum met volle kracht voortzetten.

Het is onduidelijk wat er gebeurt als de Colombianen ‘nee’ zeggen tegen het vredesakkoord. Tot 2 oktober blijft het spannend voor Colombia.

Colombia pagina 6