Plan Soros: 30 miljard euro en wat medemenselijkheid graag

Opinie De aanpak van de vluchtelingencrisis is niet vrijblijvend. Faalt de EU, dan is ze als unie mislukt, meent George Soros. Aan de hand van zeven overwegingen presenteert hij een alternatief plan.

Foto Angelos Tzortzinis/AFP

De vluchtelingencrisis geeft xenofobische, nationalistische bewegingen wind in de zeilen. Het ontbreekt EU-lidstaten in toenemende mate aan de bereidheid tot samenwerken. Hun migratiebeleid is vaak strijdig met dat van de buren. Een crisis die niet op zichzelf staat, maar een toekomst inluidt van groeiende migratiedruk. De oorzaken laten zich raden: arm Afrika, conflict en klimaatverandering. Lidstaten vluchten achter hekken, maar dat zal de EU enkel fragmenteren en economisch schaden.

De vluchtelingendeal is vooral een overeenkomst tussen Merkel en Erdogan, een ondergefinancierde bovendien. Met Griekenland als slecht geëquipeerde stalplaats. Quota voor asielopname maken lidstaten chagrijnig. Vluchtelingen worden ondergebracht in landen waar ze niet willen wonen en niet welkom zijn. Al voor de mislukte staatsgreep was de deal problematisch. De Balkanroute werd geblokkeerd, maar het aantal mensen dat een gevaarlijke overtocht waagde nam fors toe. Het uitgangspunt van de deal, ‘terugsturen naar Turkije’, wringt. Griekse rechters zien dat land niet als veilige haven. Ondertussen is de deal een uitruil van financiële en politieke gunsten. Dat zet Europese waarden onder druk. Tijd voor een aanpak die wel werkt.

1. Garandeer een jaarlijkse opname van 300.000 vluchtelingen. Dit streefgetal weerhoudt echte asielzoekers ervan hun leven te wagen op zee. Maak duidelijk dat ze via illegale routes niet meer in aanmerking komen voor asiel. Wel is het zaak dat de EU afspraken met andere, niet Europese landen maakt over hun verantwoordelijkheid. Tegelijk moet de EU zich blijven inspannen voor vrede.

2. De wanorde is onacceptabel, zowel aan de grenzen als in de landen van aankomst, zoals Griekenland. Daar leven tienduizenden vluchtelingen in slecht georganiseerde, ad-hoc-kampen. Wie de televisie aanzet, vraagt zich af waarom de machtige EU niet in staat is deze mensen van basale behoeften te voorzien. Ondertussen blijken de meest geavanceerde marines vaak niet in staat drenkelingen te redden. Het aantal slachtoffers nam het afgelopen jaar met de helft toe. De cynische uitleg dat dit falen dient als afschrikmiddel is verontrustend. Geef Griekenland en Italië voldoende geld om voor asielzoekers te zorgen, maak topprioriteit van het redden van drenkelingen (in plaats van grensbescherming) en herverdeel de asielzoekers die ontvangstlanden niet aankunnen.

3. In 2014 werd het totale EU-budget teruggebracht tot 1,23 procent van ieders bnp. Door de jaren heen moest de unie een toenemend aantal verplichtingen financieren uit een steeds kleiner wordende pot. Het beleid is gebaseerd op herverdeling van minimale bedragen, die per incident opnieuw onderhandeld worden, terwijl de situatie schreeuwt om financiële armslag op lange termijn. Mijn asielplan, zoals hier beschreven, is duur. Denk aan 30 miljard euro per jaar. Binnen de grenzen komt er dan geld vrij voor effectieve grens- en asieldiensten, waardige ontvangstgelegenheden, eerlijke asielprocedures en succesvolle integratieprojecten. Erbuiten voor ondersteuning van andere landen die vluchtelingen opvangen en economische ontwikkeling in Afrika en het Midden-Oosten. Een enorme investering, maar niets vergeleken bij de politieke, humanitaire en economische kosten van een slepende crisis. Als het Schengensysteem van open grenzen valt, dan kost dit de EU al tussen de 74 en 140 miljard euro per jaar, berekende de Bertelsmann Stichting.

Vroeg of laat vraagt mijn plan om nieuwe belastingen. Tot die tijd kan de EU teren op ongebruikt krediet. In de eurocrisis bleek: waar een wil is, is een weg. Honderden miljarden euro’s kwamen vrij. In de vluchtelingencrisis zijn nog lang niet alle financiële middelen benut. Overheden gaven altijd obligaties uit in nood. Als de EU haar grotendeels onbenutte leenvermogen niet gebruikt op een moment dat ze in levensgevaar is, wanneer doet ze dat dan wel?

4. Gebruik de crisis om grens-, asiel- en vluchtelingenzaken te europeaniseren. Heronderhandel Dublin III, de verordening die de grootste verantwoordelijkheid legt bij de landen die vluchtelingen als eerste aandoen. Zet in op één Europese asielprocedure. Maak een einde aan asielshoppen. Het Europees Ondersteuningsbureau voor asielzaken, neemt goede initiatieven. Ze bekijkt welke asielverzoeken van de Grieken overgenomen kunnen worden. Bouw dat verder uit.

5. Burgemeesters in Europa toonden zich bereid vluchtelingen op te vangen, maar werden nogal eens gehinderd door nationale overheden. Neem een voorbeeld aan Canada, het land dat in vier maanden 25.000 vluchtelingen uit Syrië toeliet. De regering sprak een reservoir aan goodwill aan: in nauwe samenwerking met lokale ngo’s en particulieren werden asielzoekers opgenomen. Screening ging snel en correct, uitgevoerd door 500 consulaire en militaire ambtenaren, gemobiliseerd toen premier Trudeau het project de hoogste prioriteit gaf. Zowel burgers als media reageerden positief, ondanks de schok van terreur elders. Vergelijk dat eens met de stress in Europa.

6. Ondersteun gastlanden buiten de EU royaler. Jordanië, bijvoorbeeld, moet vluchtelingen voldoende huisvesting, scholing en zorg kunnen bieden en tegelijk de sociale voorzieningen voor de eigen burgers op peil houden. Wees ook guller voor Afrika. Niet enkel geld in ruil voor beheersing van migratie (dat maakt de EU chantabel, zie Erdogan). Zorg voor serieuze ontwikkeling: vrije handel, investeringen, corruptiebestrijding. Sommigen pleiten voor een Afrikaans Marshallplan. Mooie ambitie, maar besef: wat de VS destijds per jaar afdroeg is immens vergeleken met de EU-budgetten.

7. Bondskanselier Merkel gooide de deur wagenwijd open. De plotselinge instroom van meer dan een miljoen asielzoekers keerde de publieke opinie tegen migranten. Zonde, want op termijn doet die aversie niemand goed. Hoewel het nu van belang is economische vluchtelingen te weren, kan Europa op termijn niet zonder. De bevolking veroudert rap en iedere economie is gebaat bij diversiteit. Uiteindelijk overtreffen de voordelen van migratie de kosten. Hiervoor bestaat voldoende bewijs, te beginnen met de bijdrage van de Hugenoten aan de industriële revolutie in Engeland.

Het nastreven van voornoemde biedt het hoofd aan alles wat de vluchtelingenkwestie tot een crisis maakt: angst voor migranten, chaotische vluchtelingenstromen en slechte integratie. Het zal de relaties van de EU met het Midden-Oosten en Afrika bevorderen. Bovendien stelt het Europa in staat te voldoen aan internationale humanitaire verplichtingen.

Slaagt de EU, dan zal ze ook andere problemen makkelijker het hoofd kunnen bieden. Daartoe is ze immers opgericht.

George Soros is een Hongaars-Amerikaans zakenman. Dit is een samenvatting van This Is Europe’s Last Chance to Fix Its Refugee Policy, dat vorige maand verscheen in Foreign Policy.