De zigeunertjes-met-traan 2.0

Iconische foto’s van oorlogskinderen: treurig dat alleen die op westerse emoties toegesneden beelden ons nog raken, vindt Christiaan Weijts.

©

Niemand ontkwam aan hem: het jongetje in die ambulance in Aleppo, bebloed, onder het gruis, beduusd zijn eigen wonden opmerkend. Wie het beeld online deelde, tikte er doorgaans boven: ‘Geen woorden voor.’

Ik heb ze wel, die woorden. Het is namelijk kitsch. Dat wil zeggen: een perfect op onze westerse emotie passend beeld. We zien geen bejaarde of bebaarde Syriërs, geen gesluierden of anderszins opzichtig religieuzen – niets dat aanstoot kan geven.

Dit is hoe wij het wereldleed het liefste zien. We turen naar een jongetje dat het overleefde omdat we geen dode kleuters willen zien, hooguit in slaaphouding op een strand.

Ik vroeg me af of Syriërs dit beeld niet eerder als hoopgevend zouden lezen: er is redding mogelijk, voor een enkeling. Ik moest namelijk aan Ruben denken, ‘The Miracle Boy’, onze 9-jarige die als enige de vliegramp in Tripoli overleefde in 2010. Toen brak de pleuris uit omdat De Telegraaf hem had gesproken en er beelden vanuit het ziekenhuis opdoken.

De Raad voor de Journalistiek vond dit ‘een evidente schending van de privacy van Ruben, temeer omdat het in dit geval een weerloos, vermoedelijk getraumatiseerd, minderjarig persoon betreft.’ De Raad redde zich eruit met de mentale pirouette dat de ‘uitzonderlijke nieuwswaarde’ publicatie van de foto’s rechtvaardigde.

Erg uitzonderlijk is de nieuwswaarde van het Aleppo-jongetje niet. Dat daar dagelijks kinderen sterven kan niemand onbekend zijn. Toch verdrong het iconisch beeld de olympische medailles van de internationale voorpagina’s. Treurig, dat wij het wereldleed alleen nog via kinderen kunnen invoelen. Bij een overzicht van de World Press Photo door de jaren heen vielen mij ook de oorlogskinderen op, met het Vietnamese ‘Napalm-meisje’ (1972) als bekendste ster. Het zijn de zigeunerjongetjes-met-traan 2.0.

Met kitsch doel ik niet zozeer op de fotografische esthetiek (kunstkritiek in oorlogstijd, dat is een andere afdeling) maar op het gebruik van die beelden. Deel ze onder vermelding van je sprakeloosheid en je hart is weer zo warm als een theepot.

Ook veel gedeeld, en al even weinig ‘woorden voor’: die 12-jarige knul die in Kirkurk van z’n bomgordel werd ontdaan. De dappere IS-strijders die een hoogbejaarde Franse priester onthoofdden waren 16 en 19: net de kritische grens voorbij om nog te mogen poseren voor onze galerij van roerende jongetjesportretten. Naar IS-maatstaven waren het al doorgewinterde veteranen.

In sommige contreien duurt de kindertijd nu eenmaal wat korter, een cultureel verschil dat Nederland respecteert. Ons land erkent immers elders gesloten kindhuwelijken. Twintig minderjarige Syrische meisjes zijn op dit moment op weg naar Ter Apel om herenigd te worden met hun lieftallige echtgenoten. Wat zouden we te zien krijgen als onze paparazzi eens doordrongen in de bruidssuite van zo’n ten langen leste herenigd liefdeskoppel?

Iconische beelden, maar niemand die ze zal willen delen.