Woonnaalden voor de allerrijksten

Architectuur

New York wordt verder volgebouwd met nieuwe, superslanke wolkenkrabbers. De super slenders werpen een schaduw over Manhattan, luidt de kritiek. Het zijn niets meer dan verticale gated communities voor de superrijken.

Foto Francois Roux/iStock

Een maand voordat de ‘hoogste woontoren van het westelijk halfrond’ in de 57ste straat van Manhattan eind 2015 werd opgeleverd, hield een aantal New-Yorkers een protestmars langs het gebouw.

Superslanke torens

De mars was onderdeel van de campagne Stand Against The Shadow. Deze was gericht tegen de bouw van ‘super slenders’ waarvan de door Rafael Viñoly’s ontworpen superslanke toren in de 57ste straat een van de eerste is.

Klik of swipe door onderstaande graphic om de hoogste wolkenkrabbers te bekijken. De tekst gaat door onder de graphic.

Op zonnige dagen werpt de ultradunne woonnaald, die een hoogte heeft van 425 meter en een breedte van slechts ruim 23 meter, een schaduw over de draaimolens en honkbalvelden in het naburige Central Park.

Veel succes heeft Stand Against The Shadows nog niet gehad. Vlak na de protestmars liet het stadsbestuur van New York weten geen reden te zien om maatregelen te nemen tegen de super slenders.

De komende vier jaar krijgt Manhattan veertien superslanke woontorens waarvan de verhouding tussen hoogte en breedte minimaal tien is, zo blijkt uit de internettentoonstelling Super Slenders van het Skyscraper Museum in New York. Hiervan komt de helft rondom de zuidkant van Manhattan.

Als ze allemaal klaar zijn, heeft mid-Manhattan een skyline die lijkt op die van het Toscaanse stadje San Giminagno, waar boven de stad veertien torens uittorenen die vooraanstaande families in de Middeleeuwen lieten bouwen om zich in tijden van gevaar in te verschansen.

Asociaal karakter?

Foto Shop Architects

9Dekalb. Foto Shop Architects

Niet alleen wegens hun lange schaduwen over de stad, maar ook om hun afgesloten karakter roepen de super slenders weerstand op. In een opiniestuk op de architectuur- en vormgevingssite Dezeen wees de Amerikaanse architect Steven Holl op het asociale karakter van de super slenders.

Hebben wolkenkrabbers als het Rockefeller Center en het Chrysler Building op de begane grond monumentale publieke ruimtes, de super slenders zijn niets anders dan verticale gated communities waar de rijken zich, net als in het middeleeuwse San Giminagno, verschansen.

Voor New York zijn de super slenders een nieuw wolkenkrabbertype. Maar in bijvoorbeeld Hongkong zijn de hellingen van Victoria Peak al meer dan twintig jaar bedekt met een woud van woonnaalden.

De reden dat ze in Hongkong al zo lang worden gebouwd: de grond- en huizenprijzen in de voormalige Brits kolonie behoren al tientallen jaren tot de allerhoogste ter wereld. En wolkenkrabbers zijn niets anders dan ‘machines die voor de grond betalen’, zo wist Cas Gilbert, de architect van het Woolworth Building in New York (van 1913 tot 1930 met 241 meter het hoogste gebouw ter wereld.

Voor wolkenkrabbers geldt niet form follows function maar form follows finance: hun hoogte wordt bepaald door de wet van de afnemende meeropbrengst.

Elk wolkenkrabber heeft een hoogte waarop de (toenemende) kosten van het nóg hoger bouwen niet opwegen tegen de verwachte opbrengst van de extra bouwlaag.

Permanente schaduw

Foto Herzog & De Meuron

56 Leonard Street. Foto Herzog & De Meuron

Twee jaar na de voltooiing van het Woolworth Building leidde forms follows finance in New York tot het toen grootste kantoorgebouw ter wereld: het Equitable Building op Broadway. Meer dan een gigantische doos met twee inkepingen als lichtschachten is dit gebouw niet.

Zo hoog en zo breed is de kolos dat hij de directe omgeving in een permanente schaduw hult. Dit was voor het New-Yorkse stadsbestuur reden om in 1916 de eerste zoning law aan te nemen.

Ze bepaalde dat wolkenkrabbers vanaf een bepaalde hoogte moeten terugspringen om enig zonlicht tot de straat door te laten dringen. Zo ontstond de typisch getrapte vorm van de New-Yorkse wolkenkrabbers: dit was de meest rendabele vorm van een hoog gebouw die aan de eisen van de zoning law voldeed.

De tweede zoning law, uit 1961, stelde een limiet aan de hoogte van een gebouw door een maximering van de Floor Area Ratio (FAR), de verhouding tussen het vloeroppervlak van een nieuwbouw en de omvang van de kavel.

De reden waarom Viñoly’s super slender nu toch hoog boven zijn omgeving uitrijst is dat de zoneringswet uit 1961 het toestaat om de ongebruikte ‘luchtrechten’, zoals de maximale FAR ook wel wordt genoemd, van de eigenaren van belendende lagere panden te kopen.

Ook is het mogelijk om naburige panden te kopen, te slopen en de maximale FAR van de belendende kavels op te tellen bij die van bouwkavel.

Beroemde architecten

2408HGVweb_sky3

Dat er nu pas super slenders in New York worden gebouwd, komt door de extreme stijging van de huizenprijzen op Manhattan in de afgelopen jaren.

Nu de superrijken van de wereld bereid zijn om bijna 40.000 dollar per vierkante meter te betalen voor een apartment with a view – na de locatie is uitzicht de belangrijkste bepalende factor in de huizenprijs op Manhattan – is het voor projectontwikkelaars lonend om dure superhoge en superslanke naalden te bouwen.

De woonnaald van Viñoly, die ook een van de kantoorgebouwen op de Zuidas in Amsterdam heeft ontworpen, is een super slender in zijn eenvoudigste vorm. Niet meer dan een lange rechte balk met allemaal eendere, vierkante ramen is het gebouw.

Maar de meeste woonnaalden die nu in aanbouw zijn, zijn balken die zijn ‘aangekleed’ door beroemde architecten. Zo is de door de Amerikaanse architect Helmut Jahn ontworpen woonnaald 50 West Street, die binnenkort wordt opgeleverd, een glazen staaf met ronde hoeken.

De Amerikaanse postmodernist Robert Stern, ook verantwoordelijk voor de bijna voltooide verbouwing van het C&A-gebouw aan het Damrak in Amsterdam, heeft van zijn drie super slenders die de komende jaren worden gebouwd, klassieke wolkenkrabbers met getrapte bekroningen gemaakt. En bijna alle 60 verdiepingen van de dit jaar te voltooien woonnaald van de Zwitserse starchitects Herzog & De Meuron krijgen hoekige uitstulpingen en een bovenkant die lijkt op een op een wankele opeenstapeling van dozen.