Opsporing Verzocht: 35 jaar spreekbuis van de politie

Reportage Opsporing Verzocht is een van de oudste en best bekeken programma’s op de Nederlandse televisie. Deze week begon het nieuwe seizoen.

Opnames van Opsporing Verzocht. De politie houdt toezicht en agenten figureren regelmatig als getuigen. Foto Rien Zilvold

‘Kan iemand die lunchpakketten weghalen? Ze staan in beeld.” De cameraman wijst naar twee koelzakken en maakt een wegwerpgebaar. Als de zakken weg zijn richt hij de camera op islamitische slagerij ABD, gevestigd midden in een winkelstraat in de Rotterdamse wijk Kralingen. In mei vond de eigenaar vier varkenskoppen. Twee op de drempel en twee in de winkel. De ruit was ingegooid. Een getuige heeft twee daders gezien.

Omdat er weinig schot zat in het onderzoek naar de daders komt de zaak in het AVROTROS-programma Opsporing Verzocht, vertelt een 36- jarige vrouwelijke rechercheur. Ze kan niet met haar naam in de krant, omdat ze als rechercheur betrokken is bij het onderzoek. Zij speelt vandaag de getuige. Dat gebeurt vaker: voldoe je als agent enigszins aan het signalement? Vermommende kleding aan en voor de camera om te figureren in de reconstructie.

Dinsdag begon het vijfendertigste seizoen van Opsporing Verzocht, het programma waarin het Openbaar Ministerie (OM), de politie en AVROTROS-presentatrice Anniko van Santen hulp inroepen van kijkers bij het oplossen van misdrijven. Per jaar worden er ruim driehonderd zaken behandeld in het programma. Meestal overvallen, inbraken en andere misdrijven waarvoor een verdachte in voorlopige hechtenis mag worden genomen. Het is met ruim een miljoen kijkers een van de best bekeken programma’s op de Nederlandse tv. En een van de oudste – de eerste wekelijkse uitzending dateert van november 1982.

Een van de eerste afleveringen van Opsporing Verzocht.

Hoog oplossingspercentage

Opsporing Verzocht heeft effect. Onderzoekers van de Erasmus Universiteit vergeleken onopgeloste misdrijven die in het programma zijn behandeld met vergelijkbare misdrijven die geen aandacht van het programma kregen. Regulier oplossingspercentage: 25 procent. Oplossingspercentage met Opsporing Verzocht: 40 procent. „Bij gefilmde reconstructies was het 49 procent”, zegt Klaus Bontrop van de opsporingscommunicatie van de Nationale Politie.

Veel tijd om te vertellen krijgt Bontrop niet. Hij is druk bezig te voorkomen dat overstekende mensen en parkerende auto’s door het beeld in de Rotterdamse straat bewegen. Bontrop houdt namens de politie toezicht op de opnames. Drie giechelende tieners met grote zonnebrillen rennen nog snel langs de slagerij.

De camera begint te draaien. Twee mannen, een met een bril en een met een zwarte pet, lopen met HEMA-tassen over de stoep. Ze houden halt voor de slagerij. Terwijl de man met pet schichtig om zich heen kijkt, haalt de bebrilde man uit het zicht van de camera een brood uit zijn tas om een gooibeweging te simuleren. Hij beweegt zijn arm, tilt de tassen op en samen rennen ze het beeld uit.

De rechercheur slaat het tafereel grinnikend gade. De acteurs zijn twee collega’s.

De reconstructie. Al vijfentwintig jaar een vast onderdeel van Opsporing Verzocht. Opgenomen op de plaats delict, om kijkers en potentiële getuigen zo veel mogelijk herkenningspunten te geven en mee te nemen in de emotie. Het team van Opsporing Verzocht schiet wekelijks drie reconstructies die de week erop worden uitgezonden.

Lees ook: Opsporing Verzocht in onze tv-recensie. Wie heeft het hoofd van Nabil Amzieb achtergelaten?

Spreekbuis

Na de montage belandt het beeldmateriaal bij de redactie in Hilversum. Daar werkt de redactie aan de presentatie van de zaak door Van Santen. Zij is al ruim tien jaar het gezicht van het programma. Met haar team schrijft ze de scripts en stuurt die ter controle terug naar de communicatieafdeling van de politie.

Daarmee is het programma dus vooral een spreekbuis van het OM en de politie. Zij bepalen welke zaken in het programma komen en welke informatie wordt gedeeld. Van journalistieke onafhankelijkheid is geen sprake. AVROTROS bedenkt het format en betaalt voor de productie, de politie levert de inhoud. Van Santen is het helemaal eens met de check op haar scripts: „We hebben het over mensen, je kunt het je niet veroorloven een verdachte per ongeluk dader te noemen.”

Dat alles strak geregisseerd is blijkt in de studio in Hilversum. De politieagenten zitten ruim op tijd klaar om tips op te nemen. Het programma wordt live uitgezonden. Dat is ook nodig, er moeten tot op het laatste moment aanpassingen kunnen worden gedaan. Mocht er bijvoorbeeld vlak voor de behandeling van een zaak in Opsporing Verzocht een verdachte worden aangehouden die te zien is op camerabeelden, dan mogen die niet meer worden uitgezonden.

Van Santen – olijfgroene jurk, zwarte hakken – staat klaar. Het is bijna half negen. Tijd om te beginnen. Terwijl ze het eerste misdrijf presenteert: een man die in Winschoten dood is aangetroffen, gaat achter haar een telefoon. Tring! De eerste tip van het seizoen. Het geluid galmt door de studio. Van Santen gaat onverstoorbaar door.

Er kan nog zo strak geregisseerd worden, live tv blijft live tv. Als in een van de eerste minuten de woordvoerder in Drachten voor de camera onwel wordt, neemt Van Santen haar tekst over. „Dat is de expertise van Van Santen”, zegt de coördinator van het team Opsporingscommunicatie Linda Buitenweg. „Improviseren als het mis gaat.”

Een woordvoerder wordt onwel: ook dat is live televisie.