Boerkini is misschien wel een tussenfase, een emancipatiestap

Opinie In gewaad badende moslima’s schipperen tussen orthodoxie en westerse vrijheden. Wees spaarzaam met waardeoordelen daarover, betoogt August Hans den Boef. Dan emanciperen ze op den duur zelf, zoals ook christenen destijds.

De Jonge Socialisten vieren een draag-wat-je-wilt zwemfeest. De jongerentak van de PvdA wil zo duidelijk maken tegen een boerkiniverbod te zijn. Foto Jerry Lampen / ANP

Een inwoner van een pluriforme democratische rechtsstaat maakt het wel bijzonder bont voordat de overheid zich met zijn of haar kleding zal bemoeien. Zeker gaat het de overheid niet aan om kleding te verbieden omwille van vermeende motieven van de drager, zoals bij de boerkini. Wanneer de draagster zich aan de wet houdt, maakt het niet uit of ze daartoe al dan niet direct gedwongen wordt, dan wel handelt vanuit een radicale geloofsovertuiging, zich afzet tegen de omringende samenleving of juist door aanpassing een stukje vrijheid wil veroveren. Ook wanneer het als provocatie is bedoeld: een overheid behoort zich niet te laten provoceren.

Degenen die menen dat alle draagsters van verhullende kleding slachtoffers zijn van mannelijke onderdrukking, hanteren dezelfde drogreden als tijdens de desintegratie van de tweede feministische golf. Toen werden alle vrouwen opeens zusters in de strijd tegen het patriarchaat, allen immers slachtoffer. Maar sommige moeders waren in de praktijk fanatieker in het reproduceren van seksisme en traditionele rolverhoudingen dan vaders. En zo dragen tegenwoordig sommige islamitische meisjes uit eigener beweging verhullende kledij. Soms zelfs tegen de wil van de ongesluierde moeder in. Hoezo slachtoffers?

Een omgekeerde vergissing is het echter om het dragen van de boerkini per definitie als vorm van emancipatoir gedrag van zelfbewuste jonge vrouwen te beschouwen. Dan ben je blind voor het zorgelijke verschijnsel van de ideologische dwang die wel degelijk bestaat.

Veiligheid is niet in het geding

Sommige politici willen in dit dossier de wet aanpassen en wijzen op veiligheidsrisico’s. Maar veiligheid is in het geheel niet in het geding bij een boerkini. We kunnen immers het gezicht van de draagster zien. En het is ook duidelijk dat het om een badende vrouw gaat, daarover zijn al leuke grapjes gemaakt. Het boerkiniverbod heeft dus niets met veiligheid te maken, maar alles met een ideologie die mensen straft voor hun afwijkende kleding.

Zulke verboden zijn ons land niet vreemd. En dan heb ik het niet over de onder boerkini-apologeten populaire vergelijking met de badcultuur van een eeuw geleden, die eiste dat ‘onze overgrootmoeders’ gekleed te water gingen. Historische analogieën op zo’n lange termijn negeren meestal de omstandigheden die totaal van de huidige verschillen.

Ik blijf dichter bij huis. In mijn jeugd werden meisjes van christelijke scholen gestuurd omdat ze een broek droegen. Aanvankelijk ging dat om een zogenaamde skibroek met een bandje over de voetzool. Jongens werden weggestuurd als ze jeans aantrokken. Minirokken werden verboden, lederen jacks eveneens. Want deze kleding was ‘werelds’ en werelds gold destijds als nogal zondig.

Veel protestantse jongeren hanteerden daarom diverse strategieën om de verboden en geboden te omzeilen. Het wisselen van kleding in sporthallen, horecagelegenheden en openbare toiletten of bij een vriendje wiens ouders niet thuis waren. Zich ziek veinzen om de kerkgang te ontgaan. Zogenaamd een brave film met Danny Kaye of Julie Andrews bezoeken, maar in werkelijkheid een concert van Q65. Een zondagse vogelwandeling als smoesje voor een voetbalwedstrijd.

Een minderheid zocht de confrontatie met ouders en predikanten, de meesten schipperden. Ook schipperaars verlieten vervolgens de kerken, maar het resultaat daarvan was verrassend. De overgeblevenen sloten zich na deze ‘zuivering’ niet ideologisch aan bij de sfeer van de zwarte kousen. Integendeel, de meerderheid emancipeerde binnen de protestantse kerk door het toestaan van anticonceptie, het verlenen van gelijke rechten aan vrouwen en homoseksuelen. Anderzijds emancipeerde de protestantse kerk zelf door in haar positie van demografische minderheid te berusten en de ambitie op te geven om de rest van de samenleving haar ideologisch verplichte levenswijze op te leggen.

Verbod leidt tot radicalisering

Waarom zouden islamieten niet eenzelfde proces doormaken als christenen in het recente verleden? De enigen die daartegen bezwaar zullen maken zijn de islamofoben en de conservatieve moslims. Daarom juist moeten overheden op zoveel mogelijk niveaus bevorderen dat vooral vrouwelijke moslims kunnen schipperen naar het hun uitkomt.

De geschiedenis leert dat het schipperen voor veel zelfbewuste dertigers zorgt, nu met een islam-achtergrond, in kunst, muziek, literatuur, journalistiek en elders. En die stroom rijst al meer en meer. Denk aan het voormalig Tweede Kamerlid Tofik Dibi, die vorig jaar uit de kast kwam met zijn autobiografische boek Djinn.

Geef burgers de gelegenheid zich op hun eigen manier en in hun eigen tempo te emanciperen. Wees als medeburger en overheid spaarzaam met positieve en negatieve waardeoordelen. Verbied zo weinig mogelijk, want dat leidt tot radicalisering, onterechte solidariteit en wentelen in slachtofferschap.

August Hans den Boef is literatuurwetenschapper en onderzoeker.