Het hitteplan is geen overbodige luxe

Hittegolf Zolang de temperatuur tussen de 16,5 en 23,3 graden ligt, gaat het goed met de Nederlander. Maar wordt het warmer, dan loopt de sterfte snel op.

Foto’s David van Dam

De Nederlander, gewend aan een gematigd maritiem klimaat, gedijt het best bij 16,5 graden Celsius. Dan is de sterfte onder invloed van temperatuur, kou of warmte, het laagst. Dat kwik, blijkt uit onderzoek, mag best stijgen. Tot 23,3 graden is er in Noord-Europese landen nog weinig loos – Zuid-Europese landen halen 29,4 graden.

De sterfte loopt daarna snel op. Kwetsbare, oudere, lichamen kunnen de warmte niet goed kwijt. Hun zweetklieren werken minder, bloedvaten in de huid weten zich slechter te verwijden. Het hart doet zijn best en pompt het bloed naar de huid zo hard het kan, ten koste van andere organen. Zodat het hart nog harder gaat werken en de temperatuur in het lichaam verder stijgt. Vooral ouderen in verpleeghuizen zijn de klos. Vanwege bijkomende aandoeningen, medicijngebruik en verminderd dorstgevoel. Ouderen zijn sowieso vaker geneigd tot weinig drinken.

Lees ook waarom hittegolven in steden extra gevaarlijk zijn en wat we daar aan kunnen doen

Dit alles staat in een publicatie van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), ‘Gezondheidsrisico’s van Zomerse omstandigheden’, behorend bij het Nationale Hitteplan. Dat hitteplan, een soort waarschuwingssysteem, heeft het RIVM sinds maandag in werking gesteld vanwege het warme zomerweer met temperaturen tot dertig graden.

Of zo’n hitteplan echt nodig is?

Bij een gemiddelde weektemperatuur van 25 graden Celsius ligt de sterfte bij Nederlanders de helft hoger dan bij 15 tot 20 graden, meldt dezelfde RIVM-publicatie. Frankrijk kent een soortgelijk ‘Plan Canicule’, Engeland de ‘Heat Health Watch’. Die landen gingen er net als Nederland toe over na de hittegolf in juli 2006. Toen duurde de warmte zestien dagen, met acht tropische dagen. De Nijmeegse Vierdaagse werd afgebroken, na het afhaken van honderden wandelaars en twee sterfgevallen. De hittegolf maakte toen in Nederland duizend dodelijke slachtoffers onder wie veel oudere vrouwen uit het zuiden. De Nederlandse hittegolf eindigde als vierde op de wereldranglijst van dodelijkste natuurrampen in 2006.

Bekijk ook deze fotoserie: Een warme zomerdag in het park

Hoge temperatuur leidt ook tot verminderde alertheid, tot tragere besluitvorming op de werkvloer. Er wordt bij 35 graden Celsius aantoonbaar slechter auto gereden. Mensen slapen slechter. Hitte leidt mogelijk tot toename van agressie.

Ook jonge kinderen zijn bij warm weer een risicogroep, meldt het RIVM. Net als daklozen, chronisch zieken en zwaarlijvigen vanwege hun ‘ongunstige oppervlakte/inhoud-verhouding’. Groepen mensen die bij een evenement dicht op elkaar staat moeten bij hitte oppassen voor een ‘pinguineffect’: de groep gaat als één thermische eenheid fungeren.

Een Nationaal Hitteplan dus. Inclusief protocollen, handreikingen en toolkits om de grillige natuur gereguleerd te beteugelen. Bijna jaarlijks treedt het plan wel ergens in Nederland in werking – dat kan ook regionaal. Het is vooral een communicatieplan. Het KNMI geeft een ‘weerwaarschuwing’ af, code geel. Het RIVM adviseert gemeenten en gezondheidsinstellingen hoe te handelen, waarna zij hun risicogroepen voorzien van ‘advies op maat’. Overweeg een ventilator, verf het dak wit. Draag een hoofddeksel en ademende kleding. Ga zitten in de schaduw of in de koele leeszaal van de bibliotheek en drink niet te veel koffie op een dag.