Europees A-team kan Londen ook na Brexit niet negeren

Het had iets van Monty Pythons befaamde hardloopwedstrijd tussen atleten zonder richtinggevoel, de ‘minitop’, maandag, van bondskanselier Angela Merkel met de Franse president François Hollande en de Italiaanse premier Matteo Renzi. Na een eensgezinde start renden ze alle drie een andere kant op. Renzi ging het vooral om ‘flexibliteit’ van Brussel bij de beoordeling van ’s lands financiën. Hollande is gepreoccupeerd met de interne veiligheid van zijn land en Merkel moet met het oog op verkiezingen de vluchtelingencrisis in de hand houden. Zij sprak bijvoorbeeld als enige over het sluiten van terugnameovereenkomsten met Afrikaanse landen – net als vorig jaar.

Natuurlijk waren de regeringschefs, zoals ook bij hun eerdere bijeenkomst in Berlijn pal nadat de Britten voor een Brexit kozen, vastberaden Europa opnieuw uit te vinden. Vandaar ook de enscenering, die op dit politieke niveau meestal veelzeggender is dan de wensenlijstjes. Merkel, Hollande en Renzi kozen voor het format van het ‘A-team’: gedrieën vastberaden lopend tegen de achtergrond van een marinehelikopter op een vliegdekschip. Renzi wil kennelijk de vrijgekomen plaats van het Verenigd Koninkrijk als een van de leidende Europese landen invullen. Die ambitie steekt scherp af tegen zijn wankele positie. Renzi heeft zijn lot verbonden aan een referendum dit najaar over een cruciale aanpassing van de Italiaanse Grondwet. Het scenario dat de Italiaanse premier na een nederlaag moet aftreden waarna de eurosceptische Vijfsterrenbeweging aan de macht komt, geldt in Brussel als een grotere ramp dan de Brexit.

Merkel is bezig met de voorbereiding van de komende top in Bratislava over de toekomst van de Unie. Na de startbijeenkomst van maandag is Merkel de rest van de week druk met gesprekken met bijna alle Europese regeringsleiders. Zo zal premier Mark Rutte als enig vertegenwoordiger van een Benelux-land vrijdagavond samen met Scandinavische landen ontvangen worden in Berlijn. Alles is afgestemd met Donald Tusk, president van de Europese Raad. Maar de facto speelt de Duitse bondskanselier, ook door het wegvallen van de Britten en de zwakte van Hollande, sterker dan ooit de rol van de informele Europese leider.

Met steun van de resterende EU-lidstaten slaat Merkel de Britse premier, Theresa May, bij alle consultaties opzichtig over. Dit kan gezien worden als signaal dat het Verenigd Koninkrijk nu al op afstand is gezet. Dat is begrijpelijk vanuit de Europese gedachte. Maar het is niet wijs met het oog op toekomstige samenwerking, die behalve economisch ook van sociaal en militair belang is.