Turken vallen Syrië binnen, tegen IS én de Koerden

Grensgebied met Syrië Turkije is een offensief begonnen in het noorden van Syrië, iets waar het jaren voor terugschrok. Het doel is tweeledig: strijders van IS verdrijven uit de grensstreek en voorkomen dat de Syrische Koerden het gebied innemen.

Foto Delil Souleiman/AFP

In de vroege ochtend is het Turkse leger samen met Syrische rebellen een offensief begonnen om het Syrische grensstadje Jarablus te veroveren op Islamitische Staat (IS). Turkse en Amerikaanse gevechtsvliegtuigen, onderdeel van de internationale coalitie tegen IS, voeren luchtaanvallen uit. Ze geven dekking aan Turkse commando’s om een corridor vrij te maken waarlangs door Turkije gesteunde Syrische rebellen kunnen oprukken. Ook Turkse tanks zijn Syrië binnengetrokken.

Naast militair is dit ook een belangrijk pr-offensief. Vandaag bezoekt de Amerikaanse vice-president Joe Biden de Turkse hoofdstad Ankara om onderhoud te plegen aan de relatie met Turkije. Die staat sinds de couppoging zwaar onder druk. Dat maakt het een uitgelezen moment voor een vertoon van eensgezind optreden tegen IS. De inzet van commando’s op Syrisch grondgebied is uitzonderlijk.

De Amerikanen dringen al geruime tijd bij de Turken aan op harder optreden tegen IS, dat al ruim twee jaar delen van Syrië pal aan de grens met Turkije in handen heeft en die gebruikt om goederen en mensen te smokkelen.

Uitzonderlijk schouwspel

Doordat het gaat om een stad bij de Turkse grens is – net als in 2014 in het nabijgelegen Kobani – bij uitzondering deels te zien wat er gebeurt. In Kobani weigerde Turkije echter nog het eigen leger in te zetten tegen IS. De wereld keek toe hoe lokale Koerden zich verdedigden tegen oprukkende moordende IS-milities, terwijl tienduizenden burgers Turkije in vluchtten.

Nu vormt een aanslag op een Koerdische bruiloft afgelopen weekend waarbij veel kinderen omkwamen juist mede aanleiding tot het offensief. Ankara wil bovendien voorkomen dat Jarablus door Koerdische milities wordt ingenomen. De verovering van Jarablus zou bovendien de toegang tot Aleppo voor hulporganisaties moeten verbeteren.

De afgelopen dagen kwamen vanuit gebied in IS-handen meerdere mortiergranaten neer in het Turkse plaatsje Karkamis en de stad Kilis. Het vormde voor de Turkse autoriteiten aanleiding om de burgers van Karkamis op te roepen een deel van de plaats te ontruimen.

De inzet van Turkse F16’s boven Syrië laat zien dat de band met Rusland is hersteld. Nadat afgelopen november met Turkse F16’s twee Russische straaljagers werden neergehaald waagde het Turkse leger zich niet meer aan aanvallen in het noord-Syrische luchtruim.

Er zijn indicaties dat het Turkse offensief in Noord-Syrië via indirecte diplomatieke contacten via Iran en Rusland zelfs is voorbesproken met het Syrische regime in Damascus, om te voorkomen dat de aanwezigheid van Turkse grondtroepen door Assad wordt opgevat als het begin van een oorlog met het buurland.

240816IHN_noord_syrie

Opmerkelijk genoeg bombardeerden de Turken de afgelopen dagen ook in de zuidelijker gelegen plaats Manbij de Koerdische YPG, nota bene de meest geduchte tegenstander van IS in het noorden van Syrië en bovendien een groep die op steun kan rekenen van de VS, zelf weer een NAVO-bondgenoot van de Turken. De YPG had Manbij eerder deze maand, met steun van de VS, veroverd op IS.

Op het eerste gezicht lijkt het onlogisch om niet alleen je vijand maar ook de vijand van je vijand tegelijk te bestoken, maar Ankara ziet geen andere keus. IS heeft de woede van Ankara gewekt met een reeks bloedige aanslagen in Turkije.

Geen autonoom gebied

Een net zo grote factor als de vrees voor IS, is de vrees voor de Syrisch Koerdische milities, de YPG, tegenwoordig onderdeel van de SDF. Het is de Turken veel waard te voorkomen dat Jarablus wordt ingenomen door de YPG. Daarmee zouden de Syrische Koerden immers een in Turkse ogen verontrustend groot deel van Noord-Syrië in handen krijgen. Tot elke prijs willen ze vermijden dat de 2,5 miljoen Syrische Koerden een autonoom gebied krijgen, zoals de Iraakse Koerden inmiddels al een paar decennia hebben. Nog ernstiger vanuit Turks perspectief: nieuwe successen voor de YPG zouden PKK-strijders nieuwe inspiratie kunnen bieden die in het zuidoosten van Turkije sinds een jaar weer in felle vechten zijn gewikkeld met het Turkse leger.

Intussen neigen de Turken tot een drastische koerswijziging in het Syrische conflict. De afgelopen jaren mikten de Turken volledig op de val van president Bashar al-Assad. Maar nu dit steeds onwaarschijnlijker wordt – met dank aan Rusland en Iran – laten de Turken andere geluiden horen. Premier Binali Yildirim erkende dit weekeinde dat Assad „een van de spelers” is en voorlopig wel aan het bewind zou mogen blijven.

Lees ook het opiniestuk: Opportunisme bindt Erdogan en Poetin

Ook voegde Yildirim er veelbetekenend aan toe:

„Het is duidelijk dat het Assad-bewind begrepen heeft dat de structuur die de Koerden proberen te vormen in het noorden van Syrië ook voor Syrië een bedreiging vormt.”

Koerden aan winnende hand

Tot vreugde van de Turken heeft het regime de laatste tijd meer actie ondernomen tegen de Syrische Koerden dan voorheen. Vooral om de noordoostelijke plaats Hasakah is fel gevochten. Dinsdag bleek echter dat de Koerden ook hier aan de winnende hand waren en de stad grotendeels hadden ingenomen.

Uitlatingen als die van Yildirim passen bij de toenadering die president Erdogan de laatste weken heeft gezocht tot Rusland en Iran. Het brengt de Amerikanen in een ongemakkelijke positie. Zij hebben juist de Syrische Koerden gesteund omdat ze die beschouwden als een van de weinige effectieve tegenstanders van IS. Maar nu de Turken meer overhellen richting Assad en zijn Russische en Iraanse bondgenoten blijft er voor Washington weinig speelruimte over. Aan Biden de taak daarin verandering te brengen.