Boeken

Sloopkogel dreigt voor het Amerikaanse huis van Thomas Mann

Het huis werd begin jaren veertig zelf ontworpen door Mann. Een Duitse curator roept de Duitse regering op het pand op te kopen.

Thomas Mann (1875-1955) wordt in juli 1955 onderscheiden als Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau. Foto ANP

“Het is moeilijk te dragen, maar waar ik ben is Duitsland. Ik draag de Duitse cultuur in mij.” Met die woorden begon de Amerikaanse ballingschap van Thomas Mann (1875-1955). Vier jaar na de toekenning van de Nobelprijs voor de Literatuur in 1929, voelde Mann zich genoodzaakt Nazi-Duitsland te ontvluchtten. Na vijf jaar in Zwitserse Zurich te hebben gewoond, vertrok hij in 1938 met zijn vrouw naar Amerika, waar hij eerst doceerde aan Princeton University, om zich in 1940 te vestigen aan de Amerikaanse westkust.

In Californië kocht hij een lap grond, “met zeven palmbomen, en vele citrusbomen”. Samen met de architect J.R. Davidson ontwierp Mann er aan het begin van de jaren veertig een ruime villa. In dat gebouw, dat Mann in 1952 voor 50.000 dollar weer verkocht, schreef de Duitse auteur van De Toverberg en De dood in Venetië een van zijn beroemdere romans: Dokter Faustus. Nu dreigt het gebouw, dat nu 13,3 miljoen euro te koop staat, gesloopt te worden. “De waarde zit in het grondgebied”, zegt de makelaar in The Los Angeles Times over het pand, “niet in architectuur, lijkt me.”

Schermafbeelding 2016-08-23 om 15.13.25

Die sloop zou een unicum zijn. Alle andere voormalige woon- of werkhuizen van Mann, waaronder in Lübeck, München en aan de Baltische Zee, zijn bewaard gebleven en zelfs gerestaureerd. Of dit gaat gebeuren met het huis aan 1550 San Remo Drive in de Pacific Palisades is maar zeer de vraag. Het pand wordt verkocht en geniet geen beschermde status. Het staat niet op de lijst met culturele monumenten van de staat Californië.

Diplomatiek centrum

Birte Lipinski, directeur van het Buddenbrookshuis in Lübeck, vindt dat de villa behouden moet blijven. Over de telefoon zegt ze: “Het is een unieke historische site. Niet alleen de plek waar Thomas Mann en zijn familie bij elkaar kwam tijdens zijn ballingschap, maar ook de plek waar veel ballingen samenkwamen. Theodor Adorno, Lion Feuchtwanger, Bertold Brecht, ze zijn allemaal te gast geweest in Manns huis in Los Angeles.”

Lipinski ziet voor het huis een plek weggelegd als internationaal diplomatiek centrum: “Dit is niet alleen de plek waar Mann grote romans schreef als Dokter Faustus. Het is ook een politieke locatie. Vanuit het huis schreef hij speeches waarin hij het Duitse volk opriep om de oorlog en het nazisme vaarwel te zeggen.” Concrete plannen voor het behoud van de villa heeft Lipinski nog niet: “Mann-liefhebbers laten nu hun stem horen. Maar wat er verder gaat gebeuren weet ik niet.”

Schrijversplek

Ook Jürgen Kaumkötter, curator van het recent opgericht Vervolgte Keunste in het Duitse Solingen, vindt dat de villa voor de Duitse cultuur behouden moet blijven. Hij heeft de Duitse regering opgeroepen het huis op te kopen. “Het gebouw zou kunnen dienen als ontmoetingsplek voor jonge schrijver”, zegt Kaumkötter.

Volgens Kaumkötter zou dat kunnen in samenwerking met het nabij gelegen Villa Aurora. Dat voormalige woonhuis van de Duits-joodse schrijver Lion Feuchtwanger (1884-1958) werd samen met 20.000 boeken uit de Feuchtwangers privécollectie door een private Berlijnse organisatie van de sloop gered. Sinds 1995 dient Villa Aurora, dat financieel wordt ondersteunt door de Duitse overheid, als culturele ontmoetingsplek.

In Verenigde Staten wordt met afschuw geschreven over het lot van Manns Amerikaanse huis. ‘Er zijn ergere dingen gebeurd in de wereld.’ schrijft journalist en Thomas Mann-liefhebber Alex Ross in The New Yorker over de mogelijke sloop. ‘Maar voor wie houdt van Manns werkt en interesse heeft zijn het verhaal van de emigrés cultuur in Los Angeles, zou het verschrikkelijk zijn.’