Is kind ziek door bacterie of virus? Nieuwe test wijst het uit

Geneeskunde

Antibioticagebruik kan fors worden teruggedrongen als sneller te zien is of een kind koorts heeft door een virus- of een bacterie-infectie.

Foto Getty Images

Kleine kinderen met koorts hebben ongeruste ouders. Want heel soms heeft de baby een levensbedreigende bacterie-infectie. Een snelle test die geruststelt of alarmeert zou zo mooi zijn, maar zo’n test bestaat niet.

Nog niet. „De dag kan spoedig aanbreken waarop een ouder van een koortsig kind thuis zelf een laboratoriumtest uitvoert, een dokter belt en overlegt of de dokter het kind moet onderzoeken.” Dat schrijft hoofdredacteur Howard Bauchner van het Journal of the American Medical Association (JAMA) in een commentaar bij twee wetenschappelijke publicaties die dinsdag door de JAMA zijn gepubliceerd(zie hier en hier).

Kweekjes

Die publicaties gaan over tests die een bacterie-infectie van een virusinfectie kunnen onderscheiden. Een Amerikaanse groep en een Brits-Spaans-Nederlandse groep ontwikkelden allebei een test die sneller dan nu kan uitwijst een kind een infectie heeft van een virus of van een bacterie. Nu kan zo’n test dagen duren: er moeten kweekjes worden ingezet.

Virale infecties gaan bijna altijd vanzelf over. Bacterie-infecties ook, maar ze kunnen doorschieten naar een gevaarlijke infectie, zoals ernstige oorontsteking, hersenvliesontsteking (meningitis) of sepsis (bloedvergiftiging). Antibiotica werken alleen tegen bacteriën, niet tegen virussen die vaker infecties veroorzaken.

Antibiotica worden vaak voor niets gegeven. Dat vergroot de kans op het ontstaan van resistentie tegen de middelen. Dat is al lang bekend en een groot probleem. En antibiotica doden ook een deel van de gezonde darmbacteriën. Nieuw is de wetenschap dat dat effect de kans op bijvoorbeeld astma en obesitas vergroot.

Afweer

De nieuwe test onderscheidt een virus- van een bacterie-infectie door het meten aan de activiteit van de afweer. Het menselijk afweersysteem reageert op iedere ziekteverwekker anders. Bij de afweerreactie worden genen geactiveerd om afweereiwitten te maken. Daarbij ontstaan veel verschillende boodschapper-RNA-moleculen (mRNA) waarvan een deel uit de cellen in het bloed lekt. Bij een afweerreactie tegen een virus ontstaat een ander patroon van mRNA-concentraties dan bij een reactie op een bacterie. Dat is wat de nieuwe tests meten.

In de onderzoeksgroepen van een paar honderd kinderen waren de resultaten zelfs erg precies. Maar door de samenstelling van die groepen (er zaten relatief veel kinderen met een bekende bacterie-infectie in) kan de test nauwkeuriger lijken dan hij in de praktijk zal zijn. Wel zag de Europese groep, waaronder onderzoekers van het AMC in Amsterdam, dat bij toepassing van de test het antibioticumgebruik misschien wel kan halveren. De Europese test is mooi omdat hij een scherp onderscheid maakt op basis van maar twee RNA-moleculen. De Amerikaanse test kijkt nog naar 66 RNA-moleculen, maar de Amerikanen hebben wel een subtest ontwikkeld die ook kijkt of een kind een gevaarlijke bacterie-infectie heeft, zoals een meningitis.

Wat minder geavanceerd

Duidelijk is dat de principes eerst nog bij grote groepen gewone koortsige kinderen moeten worden getest. En ook zijn er tests in ontwikkeling zijn die wellicht wat minder geavanceerd en onderscheidend zijn, maar wellicht sneller op de markt zullen kome. En die net zo veilig het antibioticumgebruik flink zullen kunnen terugdringen. Een publicatie over zo’n minder geavanceerdere test, onderzocht onder kinderen en volwassenen in Vietnam, is begin augustus gepubliceerd in The Lancet Global Health. Dat onderzoek is gedaan onder leiding van Heiman Wertheim, die lang in Vietnam werkte en nu hoogleraar in Nijmegen is. En ten slotte: een RNA-test voor thuisgebruik bestaat nog lang niet. JAMA-commentator Howard Bauchner was waarschijnlijk iets te enthousiast.