Samsom en Segers: geef burgers meer zeggenschap over hun buurt

Publieke samenleving

De overheid regelt en controleert te veel, vinden PvdA en ChristenUnie. Ze bepleiten een ‘uitdaagrecht’ voor de burger.

Gert-Jan Segers (Christenunie) en Diederik Samsom (Pvda) tijdens het vragenuur in de Tweede Kamer. Foto Bart Maat / ANP

Burgers en maatschappelijke organisaties moeten op grotere schaal de kans krijgen publieke taken te organiseren. Via een ‘uitdaagrecht’ zouden ze in de toekomst het buurthuis, de energievoorziening of de afvalinzameling in hun buurt moeten kunnen exploiteren.

Dat bepleiten Diederik Samsom (PvdA) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie) in een gezamenlijke initiatiefnota die dinsdag is verschenen. Volgens de twee partijleiders krijgen bewoners- en buurtinitiatieven te weinig ruimte van de overheid en zouden hun rechten wettelijk vastgelegd moeten worden.

Het voorstel van PvdA en CU voor een ‘uitdaagrecht’ is afgekeken van een Britse wet die burgers het recht geeft taken en publieke budgetten over te nemen van de overheid. Volgens Samsom en Segers is het belang van burgers de afgelopen decennia in de knel gekomen. Marktwerking en schaalvergroting leidden tot gebrekkig toezicht, waarna de overheid weer met extra regels en controle kwam. Dat heeft geleid tot een „gebrek aan bezieling” in de collectieve sector. Daarom dient de „publieke samenleving” volgens PvdA en ChristenUnie te worden „heroverd”.

Deugdelijk exploitatieplan

Samsom en Segers willen naar Brits voorbeeld in Nederland ook het ‘overnamerecht’ introduceren: lokale verenigingen en buurten zouden voorrang moeten krijgen bij de verkoop van buurthuizen en andere gebouwen met een maatschappelijke functie, op voorwaarde dat ze met een deugdelijk plan voor exploitatie komen.

In hun gezamenlijke nota houden Segers en Samsom een pleidooi voor ‘coöperatief overheidsbestuur’. Ze vinden dat de overheid nog te weinig ruimte geeft aan lokale initiatieven en dat „professionals in de frontlinie”, zoals wijkagenten, leraren en verpleegkundigen, bekneld raken door een overdaad aan regels en protocollen. Samsom en Segers schrijven:

„Complexe administratieve systemen, registraties, controles en afvinklijstjes zijn fnuikend voor de vindingrijkheid, het plezier en de oplossingsgerichtheid van onze mensen.”

Ze doen een aantal voorstellen om initiatieven van onderop meer ruimte te geven:

  • Een grotere rol voor coöperaties in de zorg en op de woningmarkt, minder regels en toezicht voor scholen en zorginstellingen die goed functioneren en verruiming van de mogelijkheid voor burgers om hun huurwoning te verbouwen.
  • In de zorg zou een verruimd ‘recht op zeggenschap’ moeten komen, door gebruikers en familie in de gehandicaptenzorg en in verpleegtehuizen meer invloed te geven op de vaststelling van het beleid.
  • Minimaal een derde van de toezichthouders in de publieke sector zou rechtstreeks door de gebruikers gekozen moeten worden. Wijkagenten en verpleegkundigen zouden meer moeten kunnen gaan verdienen dan collega’s die bureauwerk doen.

Als voorbeelden van bestaande initiatieven noemen Samsom en Segers een coöperatie voor duurzame energie in Groningen en een organisatie die ‘thuiskoks’ koppelt aan mensen die extra ondersteuning nodig hebben rond de avondmaaltijd.