Biden stuit in Ankara op wantrouwen

Opgelopen spanningen De Amerikaanse vicepresident wil deze woensdag in Ankara de spanningen met Turkije, die zijn opgelopen sinds de couppoging, wegnemen. „Te laat”, vindt president Erdogan, die meer steun verwacht van de VS.

Foto Darko Vojinovic/AP

De mislukte coup leidt tot toenemend wantrouwen tussen de Verenigde Staten en Turkije. De Turkse president Erdogan heeft erop gezinspeeld dat het Amerikaanse leger betrokken was bij de couppoging. De weigering van de VS om vermeende daders uit te leveren zet veel kwaad bloed. Ondertussen zoekt Turkije toenadering tot Rusland en Iran.

Aan de Amerikaanse vicepresident Biden deze woensdag de lastige taak om de spanningen weg te nemen. Maar in Turkse ogen tonen de VS veel te weinig steun nadat hun NAVO-bondgenoot een aanval op zijn democratie heeft afgeslagen.

In een gesprek met Le Monde reageerde Erdogan twee weken geleden smalend op berichten dat de Amerikanen later in de maand Turkije zouden bezoeken. „Het is laat, te laat”, zei hij.

„Wat hebben de Amerikanen nog meer nodig? Hun strategische bondgenoot kampt met een coup en het duurt 45 dagen voordat ze iemand sturen? Dit is schokkend.”

Biden spreekt in Ankara met president Erdogan en premier Binali Yildirim. Boven aan de agenda staat de uitlevering van Fethullah Gülen. Volgens Turkije heeft de geestelijke de coup beraamd vanuit zijn ballingsoord Pennsylvania. Erdogan eist zijn uitlevering, maar de VS willen eerst bewijs zien.

Turkije heeft een uitleveringsverzoek gedaan, maar Amerikaanse regeringfunctionarissen zeiden tegen persbureau AP dat die zijn gebaseerd op eerdere vermeende misdaden en niet op zijn betrokkenheid bij de couppoging. Amerikaanse experts gaan Turkije nu helpen met de technische vereisten van zo’n verzoek.

Gülen is niet de enige tegen wie een uitleveringsverzoek loopt. Volgens de website Al-Monitor heeft Turkije drie dagen voor de coup een soortgelijk verzoek ingediend voor viceadmiraal Mustafa Zeki Ugurlu, die bij het NAVO-commando in het Amerikaanse Norfolk gestationeerd was. Hij zou lid zijn van de Gülenbeweging. Maar de NAVO negeerde dat. Na de coup werd Ugurlu uit het Turkse leger ontslagen. Maar op 28 juli, dertien dagen na de coup, verscheen op de website van de NAVO een foto van een vergadering met Ugurlu, aldus Al-Monitor. Die is later verwijderd. Ugurlu zou in de VS asiel hebben aangevraagd en zou spoorloos zijn.

Het voedt de theorie in Turkije dat de NAVO betrokken was bij de coup. Er doen tal van verhalen de ronde die hierop zouden wijzen. Zo zouden de meeste officieren in een WhatsApp-groep die door de putschisten in Istanbul werd gebruikt, lang hebben gediend bij de NAVO. Die WhatsApp-groep is door de website Bellingcat na de coup openbaar gemaakt.

De VS maken zich vooral zorgen over de omvangrijke zuivering van ambtenaren, leraren, academici en militairen in Turkije. Sinds de coup zijn bijna 10.000 militairen ontslagen. De VS vrezen dat dit de stabiliteit van het leger aantast. Turkije heeft met ruim 600.000 militairen en een begroting van 20 miljard dollar de op een na grootste krijgsmacht van de NAVO. Het land speelt bovendien een belangrijke rol in de strijd tegen de terreurgroep Islamitische Staat. De internationale coalitie onder leiding van de VS voert vanaf de Turkse luchtmachtbasis Incirlik bombardementen uit op IS.

Kernwapenbasis

Sinds de coup zijn de Amerikaanse zorgen over de veiligheid van Incirlik, niet ver van de Syrische grens, toegenomen. De grootste Amerikaanse kernwapenbasis in Europa werd gebruikt door de coupplegers. De website Euractiv meldde vorige week dat de VS zijn begonnen om kernwapens van Incirlik naar Roemenië te verplaatsen. Roemenië ontkent dit.

240816IHN_noord_syrie

De Turkse minister Cavusoglu (Buitenlandse Zaken) zei onlangs tegen het Russische persbureau Sputnik dat „Turkije tot een bepaald punt wil samenwerken met NAVO-lidstaten, maar dat de resultaten ons niet tevreden stelden. Daarom is het logisch om naar andere opties te kijken”.

Turkije flirt met Rusland en Iran, rivalen van de VS. Erdogan was onlangs in Rusland om de ruzie bij te leggen over het neerschieten van een Russisch gevechtsvliegtuig op de grens met Syrië. Turkije hint zelfs op militaire samenwerking met Rusland om de oorlog in Syrië te beëindigen. En suggereerde dat Rusland mogelijk Incirlik zou mogen gebruiken.

„Door toenadering te zoeken tot Rusland en Iran wil Erdogan duidelijk laten blijken dat hij niet blij is met de houding van het Westen”, zei Bulent Aliriza, Turkije-expert aan het Centrum voor Strategische en Internationale Studies in Washington tegen AP. „Turkije zal lid blijven van de NAVO en streven naar lidmaatschap van de EU. Maar de sfeer is veel slechter dan op 14 juli”, de dag voor de couppoging.